Rada programowa i Zarząd


Edward BalawejderEdward Balawejder – ur. 1942 w Markowej, absolwent historii UMCS (1965). W 1982 r. ukończył studia podyplomowe z zakresu oświaty dorosłych na Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego. Jeszcze w czasie studiów pracował w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, w latach 1972-1981 był etatowym sekretarzem Zarządu Wojewódzkiego TWP, a w latach 1982-1990 dyrektorem Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie. Po uzyskaniu w 1990 r. statusu starszego kustosza muzealnego został powołany przez Ministra Kultury i Sztuki na dyrektora Państwowego Muzeum na Majdanku (od stycznia 1991 r.). Stanowisko to pełnił do przejścia na emeryturę z końcem marca 2007 r. Pracę zawodową łączył z działalnością społeczną, m.in. w Towarzystwie Kultury Teatralnej (wiceprezes Zarządu Głównego przez trzy kadencje) i Stowarzyszeniu Teatralnym Gardzienice  (prezes zarządu przez 7 pierwszych lat działalności). Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) oraz członek jej Rady Programowej. Członek Rady Fundacji Polsko-Niemieckiej Pojednanie w latach 1993-2005, członek Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (od 1992 r.). W latach 1991-2005 dyrektor Fundacji Kuncewiczów; w domu Marii i Jerzego Kuncewiczów prowadził otwarty salon artystyczny z licznymi gośćmi – pisarzami, muzykami, plastykami.
Wychowanie we wsi Markowa w tradycjach ludowych zadecydowało o wyborze Związku Młodzieży Wiejskiej jako obszaru aktywności społeczno-politycznej (w latach 1963-1965 pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Uczelnianego ZMW w UMCS), a później Polskiego Stronnictwa Ludowego, w którym aktywnie działa do dziś. Od 2002 r. pełni społecznie funkcję prezesa Zarządu Głównego Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, od 2004 r. jest członkiem Konwentu Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie.
Ma na koncie ponad 90 publikacji naukowych i popularnych z zakresu myśli politycznej, martyrologii i edukacji historycznej, oświaty dorosłych, historii sztuki. Posiada wiele odznaczeń państwowych i resortowych, m.in. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, odznaczenie Za Zasługi dla Oświaty, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Zasłużony Działacz Kultury, Złota Odznaka Zasłużony Popularyzator Wiedzy, Złota Odznaka Zasłużonemu dla Lublina, Honorowa Odznaka Za Zasługi dla Lubelszczyzny, tytuł „Bene Meritus Terrae Lublinensi”. Żona Wanda, dwie córki, syn, trzy wnuczki, wnuk. Lubi podróżować, ceni powieści historyczne i psychologiczne. Mieszka w Lublinie.


Jarosław CymermanJarosław Cymerman – ur. 1975 w Morągu, w Prusiech Książęcych. Do Lublina trafił trochę przypadkiem (względy rodzinne) i tego nie żałuje. Absolwent studiów polonistycznych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, które dzięki Prof. Stefanowi Krukowi i Prof. Elżbiecie Rzewuskiej skończył jako teatrolog. Przez kilka lat pracował w lubelskich szkołach. Od 2009 r. adiunkt w Zakładzie Teatrologii Instytutu Filologii Polskiej UMCS. Zajmuje się historią teatru (przede wszystkim lubelskiego), dramaturgią polską XIX i XX wieku. Lubi pisać o teatrze, szczególnie wtedy, gdy można mówić nie tylko o tym, co się działo na scenie – czasem więc pisze także o tym, co zobaczył poza nią. Ponadto zajmuje się twórczością Józefa Czechowicza. Współredaktor krytycznej edycji Utworów dramatycznych oraz tomu Varia Józefa Czechowicza w serii Pism zebranych tego autora oraz monografii Muzyczność w dramacie i teatrze (2013). Jako krytyk debiutował w 2001 r. na łamach „Akcentu”, z którym obecnie stale współpracuje, od 2013 r. jest również członkiem Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”. Szczęśliwy mąż Agaty (z zawodu muzyka), ojciec trojga dzieci (Mateusza, Julii i Kuby), które nawet, gdy przeszkadzają, nadają wszystkiemu, co powyżej napisane, jakiś sens.


Anna Goławska

Fot. Agnieszka Goławska

Anna Maria Goławska – ur. 1974 w Parczewie. Autorka tomów poetyckich Sumienna rzeźniczka (2003) i Postępująca personifikacja (2007) oraz książek Toskania i okolice. Przewodnik subiektywny (2006, 2007), Toskania, Umbria i okolice. Przewodnik subiektywny (2009), Toskania i Umbria. Przewodnik subiektywny (2013), Włochy. Podróż na południe (2010). Współzałożycielka internetowego serwisu poetyckiego www.nieszuflada.pl. Lubi koty i średniowieczne freski. Mieszka w Lublinie, dużo podróżuje.


Fot. Adam Wilgat

Fot. Adam Wilgat

Michał Jagiełło – ur. 1941 w Janikowicach pod Krakowem w rodzinie chłopskiej, zmarł 2016 w Zakopanem. Absolwent polonistyki UJ, prozaik, poeta, autor opracowań historyczno-literackich i esejów. W latach 1964-1974 mieszkał w Zakopanem. Turysta górski, taternik, alpinista, narciarz, ratownik GOPR i TOPR; w latach 1972-1974 naczelnik Grupy Tatrzańskiej GOPR. Pracował też w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych i bibliotece Muzeum Tatrzańskiego. Od 1966 r. należał do PZPR; przez rok (13.12.1980-13.12.1981) był zastępcą kierownika Wydziału Kultury KC PZPR. Po ogłoszeniu stanu wojennego wystąpił z partii. Współpracował z drugoobiegowym Kwartalnikiem Politycznym „Krytyka”. W latach 1985-1989 członek redakcji miesięcznika „Przegląd Powszechny” wydawanego przez warszawskich jezuitów. Dorabiał na „robotach wysokościowych”, czyli uszczelnianiem budynków z „wielkiej płyty”, malowaniem farbą ochronną linii wysokiego napięcia, łataniem stromych dachów, konserwacją betonowych filarów nowo budowanego kościoła jezuitów w Warszawie, a także mocowaniem odklejających się kamiennych płyt okrywających kamienice w Śródmieściu stolicy. W latach 1989-1997 wiceminister kultury, od 1998 do 2007 r. dyrektor Biblioteki Narodowej, przez wiele lat przewodniczący Krajowej Rady Bibliotecznej. Zainteresowany wielokulturowością dawnej i obecnej Polski, mniejszościami narodowymi w kraju oraz współpracą kulturalną z Białorusią, Litwą, Słowacją i Ukrainą. Przez kilkanaście lat prowadził ćwiczenia z przedmiotu Mniejszości narodowe w Polsce w Instytucie Kultury Polskiej UW. Członek Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” od początku jej istnienia (1994).
Najważniejsze publikacje historyczno-literackie i z zakresu historii idei: Tatry w poezji i sztuce polskiej (wspólnie z Jackiem Woźniakowskim, 1975), „Tygodnik Powszechny” i komunizm 1945-1953 (1988, drugi obieg), Trwałość i zmiana. Szkice o „Przeglądzie Powszechnym” 1984-1918 (1993), Partnerstwo dla przyszłości. Szkice o polityce wschodniej i mniejszościach narodowych (1995, 2000), Ogrody kultury i żywioły rynku (1998); Gałązka kosodrzewiny. Najdawniejsze wypadki tatrzańskie w piśmiennictwie polskim (1999, 2000, 2001), Próba rozmowy. Szkice o katolicyzmie odrodzeniowym i „Tygodniku Powszechnym” 1945-1953, t. 1-2 (2001), Zbójnicka sonata. Zbójnictwo tatrzańskie w piśmiennictwie polskim XIX i początku XX wieku (2003, 2004, 2006), Słowacy w polskich oczach. Obraz Słowaków w piśmiennictwie polskim, t. 1-2 (2005), Tatry i poeci. Antologia wierszy (2007), Narody i narodowości. Przewodnik po lekturach (2010), Razem czy osobno. Przewodnik po lekturach (2011). Proza: Hotel klasy Lux (1978, ekranizacja 1979), Obsesja. Opowiadania (1978), Świetlista obręcz (1979), Wołanie w górach (1979, do dziś osiem wydań), Bez oddechu (1981), Studnia (1985), Obsesja i inne góry (1994), Trójkątna turnia (1996), Za granią grań (1998), Jawnie i skrycie (2000). Poezja: Goryczka, słodyczka, czas opowieści (2007), Sosna i pies. Poemat z zagrody (2008), Ciało i pamięć (2010), Zszywanie – w ucieczce (2014). Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2009). Mieszka w Warszawie. Emeryt. Często bywa w Tatrach latem i zimą.


Andrzej JaroszyńskiAndrzej Jaroszyński – ur. 1947 w Lublinie. Absolwent filologii angielskiej na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Był pracownikiem dydaktycznym oraz dyrektorem Szkoły Letniej Kultury i Języka Polskiego w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1970-1990). W 1990 r. wstąpił do polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej, pełniąc m.in. funkcję konsula generalnego RP w Chicago (1991-1992), radcy-ministra ambasady w Waszyngtonie (1994-1998), dyrektora Departamentu Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa, następnie Departamentu Polityki Bezpieczeństwa MSZ (1998-2000), ambasadora w Norwegii (2001-2005), dyrektora Departamentu Systemu Informacji MSZ (2005-2006), dyrektora Departamentu Ameryki MSZ (2006-2008), ambasadora w Australii (2008-2013). Po przejściu na emeryturę jest wykładowcą stosunków międzynarodowych w Instytucie Politologii i Spraw Międzynarodowych oraz przewodniczącym Rady Patronackiej „Debat dyplomatycznych” w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.
Współautor tomu Polen i Norge bibliografi i utvalg / Norwegia w Polsce wybrana bibliografia (Oslo 2002). Autor kilku haseł w Encyklopedii Katolickiej i hasła „Poland” w Encyclopedia Britannica Yearbook (2006, 2007). Publikował m.in. w „Akcencie”, „The Chesterton Review”, „The Critic”, „Dniu”, „Ethosie”, „Kombatancie”, „Life Writing”, „Literatura na Świecie”, „The Magazine”, „Pamiętniku Literackim”, „Polish Links”, „The Polish Review”, „Polsce”, „Spotkaniach”, „Studiach Polonijnych”, „Twórczości”, „Tygodniku Powszechnym”, „W drodze”, „Związkowcu” oraz w pracach zbiorowych.
Tłumaczenia z języka angielskiego na język polski ogłaszał w „Arce”, „Ethosie”, „Rocznikach Filozoficznych KUL” oraz „Zeszytach Naukowych KUL”; przekłady z polskiego na angielski w „Rural Socio-Cultural Changes” i Polish Literature in the Culture of Christian Europe (1983). Opracował Antologię wierszy wojennych. Wrzesień 1982 (1982) i Antologię wierszy wojennych. Wrzesień 2010 (2011).
Uhonorowany m.in. Królewskim Norweskim Orderem Świętego Olafa (2007).
Żona Henryka (mgr inżynier ogrodnictwa, Akademia Rolnicza w Lublinie 1974), córka Ewa (prawnik), wnuki Zosia i Andrzej. Upodobania: muzyka klasyczna i jazzowa, tenis, narty, grzybobranie (oraz bezinteresowne rozmowy).


 Fot. Iwona Burdzanowska

Fot. Iwona Burdzanowska

Ryszard Kapuściński – ur. 1932 w Pińsku, zmarł 2007 w Warszawie. Reportażysta, publicysta, fotograf, poeta. Autor wnikliwych i pełnych dramatyzmu relacji o przeobrażeniach społeczno-politycznych, głównie w krajach Trzeciego Świata i na obszarze byłego ZSRR. Jego wczesny poetycki debiut w 1949 r. na łamach tygodnika „Dziś i Jutro” zwrócił uwagę redaktorów powstającego wówczas pisma „Sztandar Młodych”, którzy zaproponowali młodemu twórcy współpracę. W 1950 r. rozpoczął studia na wydziale polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, ale potem przeniósł się na historię, przerywając czasowo pracę w redakcji. Po powrocie do zawodu dziennikarza otrzymał w 1956 r. pierwszą nagrodę (i Złoty Krzyż Zasługi) za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, w którym sugestywnie opisał trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii, w kolejnym – przez Tokio i Hongkong – do Chin. Do Polski wrócił w grudniu, by złożyć dymisję z funkcji członka kolegium po zwolnieniu kierownictwa redakcji „Sztandaru Młodych” za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika „Po Prostu”. Potem znalazł zatrudnienie w „Polityce” (w latach 1953-1981 był członkiem PZPR). W tym czasie odwiedził m.in. Ghanę, Dahomej i Niger, a także Kair, skąd przedostał się do pogrążonego w wojnie domowej Konga. Od 1962 r. pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Po malarycznym zapaleniu opon mózgowych i gruźlicy powrócił do Polski na rehabilitację, po czym dosyć szybko wyruszył na Kaukaz, w podróż po południowych republikach ZSRR. Jesienią 1967 r. wyjechał jako korespondent PAP do Ameryki Łacińskiej, gdzie spędził pięć lat, mieszkając w Chile, Peru, Brazylii i Meksyku. Po powrocie zrezygnował z etatu w PAP, nie zrywając jednak współpracy. W latach 70. podróżował na Bliski Wschód, do Indii, na Cypr, do wielu państw Afryki, dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. W 1974 r. został reporterem tygodnika „Kultura”. Prowadził zajęcia na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 80., jakby szukając wytchnienia od relacjonowania kolejnych rewolucji i przewrotów, których w sumie widział dwadzieścia siedem (a zapewne także ze względu na stan wojenny), zarzucił wyjazdy reporterskie i zwrócił się ku publicystyce oraz poezji, zaczął też notować swoje refleksje, swobodne uwagi i spostrzeżenia, które wraz z zebranymi cytatami złożyły się na pierwszy tom Lapidariów. Jednak już na początku następnej dekady wybrał się w dwuletnią podróż po byłych południowych republikach ZSRR. Później odbywał wyprawy nie tyle reporterskie, ile antropologiczne. Taką właśnie perspektywę ujawniają jego ostatnie, najbardziej osobiste, refleksyjne i eseistyczne reportaże.
Ogłosił następujące książki: Busz po polsku (1962), Czarne gwiazdy (1963), Kirgiz schodzi z konia (1968), Gdyby cała Afryka (1969), Che Guevara – Dziennik z Boliwii (1969, przekład i przypisy R. Kapuścińskiego), Dlaczego zginął Karl von Spreti? (1970), Chrystus z karabinem na ramieniu (1975), Jeszcze dzień życia (1976), Wojna futbolowa (1978), Cesarz (1978), Szachinszach (1982), Notes (1986, tom wierszy), Wrzenie świata (1988, zbiór), Lapidarium (1990), Imperium (1993), Lapidarium II (1995), Lapidarium III (1997), Heban (1998), Lapidarium IV (2000), Z Afryki (2000, album fotograficzny), Lapidarium V (2001), Autoportret reportera (2003), Podróże z Herodotem (2004), Prawa natury (2006, tom wierszy), Ten Inny (2006), Lapidarium VI (2007). Po śmierci autora wydano: Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku (2007), Dałem głos ubogim (2008), Pisanie (2012), To nie jest zawód dla cyników (2013, fragmenty w „Akcencie” 2012 nr 3). W 2008 r. w serii Biblioteki „Gazety Wyborczej” opublikowano Dzieła wybrane Ryszarda Kapuścińskiego obejmujące 16 tomów (w tym 4 audiobooki). Wszystkie książki zostały opatrzone esejami autorstwa znanych pisarzy. W 2012 r. nakładem Wydawnictwa UMCS ukazały się Wiersze zebrane. Collected Poems – pełna edycja utworów poetyckich (tłumaczenia Diany Kuprel i Marka Kusiby).
W głośnych książkach Cesarz (adaptacja sceniczna 1979) i Szachinszach przedstawił mechanizmy, rozwój i upadek współczesnych form despotyzmu. W Hebanie ukazał dramatyczną sytuację Afryki. Kolejne części Lapidarium (I-VI, 1990-2007) zawierają zapiski z pogranicza reportażu, eseju i dziennika intymnego, natomiast Podróże z Herodotem (2004) to wielki esej z elementami reportażu. Twórczość Ryszarda Kapuścińskiego była tłumaczona na ponad dwadzieścia języków. Pierwszą monografią twórczości Kapuścińskiego była praca zbiorowa „Życie jest z przenikania…”. Szkice o Twórczości Ryszarda Kapuścińskiego pod red. Bogusława Wróblewskiego (PIW, Warszawa 2008).
Wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą, wyróżniony siedmioma doktoratami honorowymi polskich i zagranicznych uniwersytetów. Był współzałożycielem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” i członkiem jej Rady Programowej, na łamach „Akcentu” ogłaszał wiersze i eseistykę.
Jego żoną jest Alicja Kapuścińska (nazwisko panieńskie Mielczarek), doktor pediatrii, a córką Zofia (Rene Meisner) – artystka zajmująca się fotografią, zwolenniczka ekologicznego stylu życia dokumentująca dewastację środowiska naturalnego (w latach 70. wyemigrowała do Vancouver w Kanadzie).


 Alina Kochańczyk i Tadeusz Różewicz

Alina Kochańczyk i Tadeusz Różewicz

Alina Kochańczyk – historyk literatury, krytyk literacki. Urodziła się w Tomaszowie Lubelskim i tam ukończyła liceum ogólnokształcące. Jej starszym kolegą w szkole średniej był przyszły ksiądz-poeta Wacław Oszajca (niejedyny z absolwentów tej szkoły, który wybił się w życiu publicznym). Od czasu studiów na UMCS na stałe związała się z Lublinem, ale na zawsze zachowała sentyment dla prowincjonalnych miasteczek. Po studiach polonistycznych podjęła pracę w Zakładzie Literatury Współczesnej Instytutu Filologii Polskiej UMCS. Na temat rozprawy doktorskiej wybrała pisarstwo Michała Choromańskiego, właśnie dlatego, że w jej poczuciu twórca ten jest najświetniejszym pejzażystą klimatów życia przedwojennej prowincji. Z niejasnych powodów te skądinąd bynajmniej niepiękne lata 20. i 30. ub. wieku stały się przedmiotem nieprzemijającej fascynacji Aliny Kochańczyk.
Dziedziną jej naukowych penetracji jest literatura XX wieku, ale ze szczególnym upodobaniem zajmuje się tyleż literaturą, co i historią okresu międzywojennego. To upodobanie nie mogło znaleźć rzeczywistego odbicia w dorobku naukowym, jako że jego najważniejsza część dotyczy dzienników pisarzy polskich, powstałych w większości po drugiej wojnie. Fascynacja epoką tylko w pewnym stopniu dała się pogodzić z fascynacją intymistyką. A przedmiotem naukowej refleksji Alina Kochańczyk objęła największe i najważniejsze przedsięwzięcia diarystyczne XX wieku: m.in. dzienniki Zofii Nałkowskiej, Marii Dąbrowskiej, Jarosława Iwaszkiewicza, Witolda Gombrowicza, Jerzego Andrzejewskiego, Jana Lechonia, Aleksandra Wata, Leopolda Tyrmanda, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego.
Z „Akcentem” współpracuje od pierwszego numeru, czyli od roku 1980. Na jego łamach publikuje przede wszystkim recenzje współczesnej prozy oraz związanych z literaturą wydawnictw faktograficznych. Ostatnio bardziej niż literatura zajmuje ją pisarstwo typu dokumentarnego. Jest współzałożycielką Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994), członkiem jej Zarządu oraz Rady Programowej.
W latach 70. otrzymała srebrny medal w międzynarodowych rozgrywkach kobiecej piłki nożnej. Przyznano jej również odznakę „Zasłużony działacz kultury” (1995), Srebrny Krzyż Zasługi (2005) oraz Złoty Medal za Długoletnią Służbę (2008).


Tadeusz Konwicki w towarzystwie Aliny Kochańczyk w redakcji Akcentu. Fot. arch

Tadeusz Konwicki w towarzystwie Aliny Kochańczyk w redakcji Akcentu. Fot. arch

Tadeusz Konwicki – ur. 1926 w Nowej Wilejce, zm. 2015 w Warszawie. Prozaik, scenarzysta i reżyser. Syn Michała Konwickiego i Jadwigi z domu Kieżun. W młodości mieszkał w Kolonii Wileńskiej. Uczył się w Gimnazjum im. Zygmunta Augusta w Wilnie (1938-1939). Po wybuchu II wojny światowej pracował m.in. jako robotnik kolejowy i pomocnik elektryka w szpitalu w Nowej Wilejce. W 1944 r. zdał konspiracyjną maturę, uczęszczając wcześniej na tajne komplety. W latach 1944-1945 był żołnierzem podziemia niepodległościowego, jako członek VIII Oszmiańskiej Brygady Armii Krajowej brał udział w akcji „Burza”, później walczył w partyzantce antyradzieckiej w lasach podwileńskich. Po rozwiązaniu oddziału przedostał się przez nowe granice Polski i najpierw przebywał krótko w Gliwicach, gdzie pracował jako urzędnik niskiego szczebla, a następnie studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim, później na Uniwersytecie Warszawskim. Studiów jednak nie ukończył – na ostatnim roku zrezygnował z egzaminów magisterskich z zakresu literatury, mimo że zdał już egzaminy z językoznawstwa.
Debiutował w 1946 r. jako reportażysta i rysownik, ilustrowanym przez siebie tekstem Szkice z Wybrzeża („Od A do Z” nr 8/1946, dodatek literacki do „Dziennika Polskiego”). Od 1946 r. pracował w tygodniku „Odrodzenie” w Krakowie jako korektor, a później jako redaktor techniczny; publikował tam liczne recenzje literackie i filmowe, a także rysunki. W tym czasie ogłaszał też w innych pismach (m.in. w „Nurcie”, „Po prostu”, „Świecie Młodych”, „Wsi”) opowiadania o tematyce wojennej oraz ukazujące kondycję jego pokolenia tuż po wojnie. Od wiosny 1947 r., kiedy redakcja „Odrodzenia” przeniosła się do stolicy, mieszkał w Warszawie. W 1949 r. ożenił się z Danutą (1930-1999), artystką plastykiem, ilustratorką książek dla dzieci (córką Alfreda Lenicy i siostrą Jana Lenicy).
W 1952 r. Konwicki został przyjęty do PZPR. Od lat 60. zaczął narastać jego konflikt z władzami komunistycznymi. Twórca wielokrotnie podpisywał listy protestacyjne o charakterze humanitarnym. W 1966 r. został usunięty z PZPR za współudział w liście protestacyjnym do władz w związku z usunięciem z PZPR prof. Leszka Kołakowskiego. Po 1976 r. Konwicki publikował w wydawnictwach drugiego obiegu i londyńskich.
W 1948 r. ukończył kurs pisania scenariuszy filmowych, zorganizowany dla młodych pisarzy przez Bolesława Lewickiego przy powstającej wówczas Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Twórczością filmową zajął się w połowie lat 50., początkowo jako scenarzysta, a po przełomie październikowym, który stanowił dla jego postawy i działań artystycznych moment newralgiczny, kręcił także przepełnione nastrojem egzystencjalnym filmy. Był jednym z ojców tzw. Szkoły Polskiej, która zaistniała, gdy pełnił funkcję kierownika literackiego Zespołu Filmowego Kadr (1956-1968). Potem funkcję tę sprawował również w zespołach filmowych Kraj (1970-1972), Pryzmat (1972-1977) i Perspektywy (1989-1991).
Opublikował powieści (wielokrotnie wznawiane): Przy budowie (1950), Władza (1954-1955), Rojsty (1956), Z oblężonego miasta (1956), Dziura w niebie (1959), Sennik współczesny (1963), Wniebowstąpienie (1967), Zwierzoczłekoupiór (1969), Nic albo nic (1971), Kronika wypadków miłosnych (1974), Kompleks polski (1977), Mała Apokalipsa (1979), Rzeka podziemna (1984, wydanie następne jako Rzeka podziemna, podziemne ptaki), Bohiń (1987), Czytadło (1992). Sylwy: Kalendarz i klepsydra (1976), Wschody i zachody księżyca (1982), Nowy Świat i okolice (1986), Zorze wieczorne (1991), Pamflet na siebie (1995). Opowiadania: Godzina smutku (1954), Klucz (1954), Dlaczego kot jest kotem (1976), Kilka dni wojny, o której nie wiadomo, czy była (bez wiedzy autora w tomie Współczesne opowiadania polskie, 2001). Reportaż: Nad Wisłą i Pilicą (wespół z Tadeuszem Papierem, 1953). Tomy rozmów: Pół wieku czyśćca. Rozmowy z Tadeuszem Konwickim (1986), Pamiętam, że było gorąco (2001), W pośpiechu (2011), Nasze histerie, nasze nadzieje. Spotkania z Tadeuszem Konwickim (2013). Tomy ze scenariuszami filmowymi: Żelazna kurtyna (scenariusz opracowany na podstawie noweli Tadeusza Konwickiego i Wiktora Woroszylskiego; wespół z K. Sumerskim, 1954), Ostatni dzień lata. Scenariusze filmowe (zawiera: Zimowy zmierzch, Ostatni dzień lata, Zaduszki, Salto, Matura, ponadto w wydaniach z 1973 i 1993 − Jak daleko stąd, jak blisko), Trochę apogeum. Opowieść filmowa (powst. w 1967, druk w „Literatura” nr 2-6/1972, niedokończony z powodu ingerencji cenzury, przedr. całości w 2008 r. w tomie Wiatr i pył z tekstami rozproszonymi przygotowanymi do druku przez Tadeusza Lubelskiego i Przemysława Kanieckiego).
Na łamach „Akcentu” opublikował ważny esej-autokomentarz zatytułowany Jak kręciłem „Lawę” (1992 nr 2-3).
Twórczość filmowa: Kariera (scenariusz, wespół z Kazimierzem Sumerskim, 1954), Zimowy zmierzch (scenariusz, 1956), Ostatni dzień lata (scenariusz i reżyseria, 1958), Matka Joanna od Aniołów (scenariusz na podstawie opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza, wespół z Jerzym Kawalerowiczem, 1960), Zaduszki (scenariusz i reżyseria, 1961), Matura (nowela w produkcji niemiecko-francusko-polskiej Augenblick des Friedens; Czas pokoju/Chwila pokoju – scenariusz i reżyseria, 1965), Faraon (scenariusz na podstawie powieści Bolesława Prusa, wespół z Jerzym Kawalerowiczem, 1965), Salto (scenariusz i reżyseria, 1965), Jowita (scenariusz na podstawie powieści Stanisława Dygata Disneyland, 1967), Jak daleko stąd, jak blisko (scenariusz i reżyseria, 1971), Austeria (scenariusz na podstawie opowiadania Juliana Stryjkowskiego, wespół z Jerzym Kawalerowiczem i Julianem Stryjkowskim, 1982), Dolina Issy (scenariusz na podstawie powieści Czesława Miłosza, reżyseria, 1982), Kronika wypadków miłosnych (scenariusz, obsada aktorska, 1985), Lawa (scenariusz na podstawie dramatu Adama Mickiewicza Dziady, reżyseria, 1989).
Tadeusz Konwicki jest też autorem inscenizacji i reżyserem przedstawienia J. B. [Jegor Bułyczow] i inni. Sceny dramatyczne według Maksyma Gorkiego, który został wystawiony w warszawskim Teatrze Ateneum w 1994 r.
Ordery, wyróżnienia i nagrody: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954), Nagroda Główna na Wystawie Światowej EXPO w Brukseli za film Ostatni dzień lata (w kategorii filmu eksperymentalnego) (1958), Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych i Krótkometrażowych w Wenecji za film Ostatni dzień lata (1958), Nagroda Specjalna Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Mannheim za film Zaduszki (1962), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1964), Nagroda literacka Fundacji im. Kościelskich (1964), dyplom Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Edynburgu za film Salto (1967), Nagroda Specjalna Jury Lubuskiego Lata Filmowego w Łagowie za film Jak daleko stąd, jak blisko (1972), Nagroda Specjalna Międzynarodowego Festiwalu Filmów Autorskich w San Remo za scenariusz do filmu Jak daleko stąd, jak blisko (1973), Nagroda Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1975), Nagroda Radia Wolna Europa za książkę Kalendarz i klepsydra (1977), włoska nagroda „Premio Mondello” za książkę Kalendarz i klepsydra, Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (Tadeusz Konwicki odmówił jej przyjęcia) (1989), Nagroda Jury 15. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni za twórczą interpretację Dziadów Adama Mickiewicza w filmie Lawa (1990), Nagroda Szefa Kinematografii za twórczość filmową w dziedzinie filmu fabularnego (1990), Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta (2001), Polska Nagroda Filmowa „Orzeł” w kategorii: Za Osiągnięcia Życia (2002), Nagroda Polskiego PEN Clubu im. Jana Parandowskiego za całokształt twórczości (2002), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005), Nagroda Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida − Dzieło Życia (2006), Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy (2007), Nagroda Literacka m. st. Warszawy (2008), Tytuł Wielkiego Ambasadora Polszczyzny (2008), Człowiek roku „Gazety Wyborczej” (2012), Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (2012).
O jego twórczości pisali w „Akcencie” m.in. Adam Michnik (1996 nr 2) i Anna Nasalska (1992 nr 2-3 oraz 1996 nr 2).
Członek Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” od początku jej istnienia (1994).


Wernisaż wystawy grafiki Zofii Kopel-Szulc i Henryka Szulca w Galerii Test w Warszawie (1992). Na fotografii autorzy wystawy: córka Dorota, Henryk Szulc, Zofia Kopel-Szulc i redaktor Wiesława Wierzchowska.

Wernisaż wystawy grafiki Zofii Kopel-Szulc i Henryka Szulca w Galerii Test w Warszawie (1992). Na fotografii autorzy wystawy: córka Dorota, Henryk Szulc, Zofia Kopel-Szulc i redaktor Wiesława Wierzchowska.

Zofia Kopel-Szulc – absolwentka Wydziału Grafiki na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1962). Uprawia grafikę artystyczną, rysunek, grafikę wydawniczą, plakat, grafikę książkową (ponad tysiąc projektów okładek). Kilkadziesiąt plakatów i okładek zaprojektowała wspólnie z mężem – grafikiem Henrykiem Szulcem (zm. w 1992 r.).
Liczne wystawy zbiorowe za granicą, m.in.: Paryż, Flensburg, Moskwa, Leningrad, Praga – „Współczesna Grafika Polska” (1971-1973), Paryż – Sorbona – Trzej artyści z Polski (1972), Paryż – Galeria l’Abbaye – „Laureaci Wystawy Stypendystów Rządu Francuskiego” (1972), Barcelona – Międzynarodowy Konkurs im. J. Miró (1972), Miluza, Lille – Młoda Grafika Polska (1972), Madryt – Międzynarodowe Biennale „Sport w sztuce” (1973), Menton – Międzynarodowe Biennale Sztuki (1974), Lyon, Bordeaux – Polska Sztuka Współczesna (1975), Monte Carlo – Międzynarodowa Wystawa Sztuki (1977), Argentyna – Współczesna Grafika Polska (1980), Paryż – Salon Art Sacre (1980), Paryż – Salon des Nations (1984), Berlin – Kolor w Grafice (1987), Fribourg, Pleven – Grafika Lubelska (1988), Riom – Międzynarodowe Biennale Owerni (1989), Bruksela – European Art. Gallery – Artyści Warszawy (1990), Cadagues – Hiszpania – 10 Mini Print International (1990), Toulouse, inne miasta – BEC 91, 5. Międzynarodowe Biennale Grafiki Współczesnej (1991), Hamburg – „Tu i tam” Wystawa Sztuki Polskiej (1995), Norymberga – Międzynarodowe Triennale Grafiki (2000).
Wystawy zbiorowe w kraju, m.in.: Kraków – Międzynarodowe Biennale Grafiki (1970, 1974, 1976), Warszawa – Ogólnopolskie Wystawy Grafiki (1976, 1978, 1981), Wrocław – Międzynarodowe Triennale Rysunku (1978), Warszawa – Zachęta – Festiwal Sztuk Pięknych (1978), Toruń – Kolor w Grafice (1982, 1985), Warszawa – Międzynarodowe Biennale Plakatu (1986), Lublin – „Metafora 88” (1988), Kraków „Primum non nocere” – Wystawa Sztuki Współczesnej (1989), Poznań – Międzynarodowe Targi Sztuki (1990), Lubaczów – I, II Triennale Rysunku Współczesnego (1993, 1996), Lublin – V Międzynarodowe Triennale Sztuki – Majdanek ’97 (1997), Warszawa – VIII Salon Plakatu Polskiego (1997), Kraków – Międzynarodowe Triennale Grafiki (2000), Wrocław – Międzynarodowa Wystawa Rysunku (2000), Wrocław i inne miasta – Międzynarodowy Konkurs Rysunku (2003-2005), Warszawa – Ogólnopolska Wystawa „Nowe Otwarcie” (2012).
Wystawy indywidualne, m.in.: Warszawa – Galeria Kordegarda (1971), Nicea – Akademia Sztuk Pięknych (1972), Paryż – Galeria Degasches (1975), Wałbrzych – Galeria BWA (1975), Montreal – Galeria Signal (1976), Białystok – Galeria BWA (1976), Nyirbator – Węgry – Muzeum (1978), Hamburg – Galeria Insel (1979), Namur – Belgia – Centrum Spotkań (1983), Villeneuve-d’Ascq – Francja – Centrum Spotkań (1985), Alés – Francja – Muzeum Miejskie (1987), Hamburg – Akademia Katolicka (1990), Warszawa – Galeria TEST (1992), Galeria BWA / Rysunek (1998), Galeria Labirynt / Grafika (2005), Galeria ZPAP / Grafika (2006).
Otrzymała wiele nagród za grafikę na wystawach krajowych i międzynarodowych oraz nagrodę za rysunek na Międzynarodowej Wystawie Stypendystów Rządu Francuskiego (Paryż 1972). Jej biogram zamieszczono w Who’s who in international art (Szwajcaria 1988). Prace Zofii Kopel-Szulc znajdują się w muzeach i zbiorach prywatnych w kraju i za granicą. Otrzymała m.in. Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2010).
Tak wypowiada się o swojej pracy: Zawsze zależało mi na tym, żeby nie było przepaści pomiędzy grafiką na zamówienie a grafiką na „moje własne zamówienie”. Zależy mi na tym, żeby do tysięcy czytelników książek trafiała dobra grafika. Staram się doświadczenia, które wynikają z projektowania grafiki artystycznej, stosować w grafice użytkowej. Wszystko, co robię, ma zapewne wspólną atmosferę, tym bardziej że świadomie zacieram granice między tymi dwoma rodzajami grafiki (fragment rozmowy z krytykiem sztuki Wiesławą Wierzchowską ze wstępu do katalogu wystawy w Galerii Test w Warszawie, 1992).
Współzałożycielka Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) oraz członkini jej Rady Programowej.


Istvan Kovacs

Fot. Jarosław Wach

István Kovács – ur. 1945 w Budapeszcie. Poeta, prozaik, eseista, historyk i dyplomata. W latach 1990-1994 radca ds. kultury Ambasady Węgier w Warszawie, w latach 1994-1995 oraz 1999-2003 Konsul Generalny Republiki Węgierskiej w Krakowie. Wieloletni wykładowca na Uniwersytecie Loránda Eötvösa w Budapeszcie. Od 1995 r. kierował założoną przez siebie Katedrą Polonistyki na Uniwersytecie Petera Pázmánya w Piliscsabie. Członek grupy poetyckiej „Dziewięć”, która zaprezentowała się publiczności literackiej na łamach słynnej antologii Elérhetetlen föld (1969, Nieosiągalna ziemia). Pracę doktorską (1976 r.) napisał na temat Wstępny okres poezji Cypriana Kamila Norwida. Autor wielu tomów wierszy, esejów, monografii historycznych. Po polsku opublikowano zbiory jego wierszy Księżyc twojej nieobecności (Kraków 1991) i Okruchy przestrzeni (Sejny 2003), powieść Lustro dzieciństwa (Warszawa 2002), na podstawie której w 2006 r. – z okazji 50 rocznicy wybuchu węgierskiej rewolucji – nakręcono film fabularny. Wydał także monografie historyczne: Polacy w węgierskiej Wiośnie Ludów 1848-1849. „Byliśmy z wami do końca” (Warszawa 1999), Józef Bem – bohater wiecznych nadziei (Warszawa 2002, 2009) oraz Nieznani polscy bohaterowie powstania węgierskiego 1848-1849 (Warszawa 2010). Za monografię Polacy w węgierskiej Wiośnie Ludów… w 2000 r. jako pierwszy otrzymał Nagrodę im. Henryka Wereszyckiego i Wacława Felczaka.
Tłumaczył na węgierski teksty m.in. Mariana Brandysa, Melchiora Wańkowicza, Ryszarda Kapuścińskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Edwarda Stachury, Stanisława Komornickiego i kilkudziesięciu polskich poetów dawnych i współczesnych. Przełożył także utwory kilku poetów i prozaików niemieckich, m.in. Georga Büchnera. W latach 2004-2011 był współpracownikiem naukowym Instytutu Historii Węgierskiej Akademii Nauk, dla którego przygotował wydany w 2007 r. Leksykon legionu polskiego 1848-1849, zawierający 2600 biogramów. Za to dzieło otrzymał nagrodę Węgierskiej Akademii Nauk. Laureat licznych nagród literackich i naukowych. Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) i członek jej Rady Programowej. Od lat 80. XX wieku ogłasza w „Akcencie” liczne teksty literackie i opracowania historyczne. W 2011 r. otrzymał największą po Nagrodzie Kossutha węgierską nagrodę państwową – Wieniec Laurowy (2011), uhonorowany także m.in. Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2009). Od 2012 r. jest zagranicznym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, która przygotuje kolejne wydanie wspomnianego leksykonu, zawierającego już ponad 4000 biogramów.
Jest honorowym obywatelem pięciu miast polskich: Gorlic, Jarosławia, Krakowa, Lubaczowa i Zwierzyńca. Od 2011 r. żyje w malutkiej wsi, słynącej z dobrze zachowanej dawnej architektury Salföld. Jest ojcem dwojga dzieci (Orsolya, Mihály) i dziadkiem (wnuczki: Anna Dorottya i Reka). O sobie pisał kiedyś: „Poeci uważają go za historyka, historycy za poetę. Poeta i historyk, jak się spotykają, mówią o nim, że jest tłumaczem literatury…”. W sumie mają rację: jest nimi wszystkimi – naraz.


Eliza Leszczyńska PieniakEliza Leszczyńska-Pieniak – ur. 1974 w Zamościu. Absolwentka teatrologii UJ i Podyplomowych Studiów Humanistycznych PAN, nauczycielka języka polskiego w III Liceum Ogólnokształcącym im. C. K. Norwida w Zamościu. Stała współpracowniczka „Akcentu”. Artykuły, wywiady i reportaże publikowała także m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Przeglądzie Powszechnym”, „Przekroju” i „Tygodniku Zamojskim”; od 2003 r. współpracuje z „Zamojskim Kwartalnikiem Kulturalnym”. Laureatka II nagrody i wyróżnienia w Konkursie Dziennikarskim im. Mirosława Dereckiego w 2005 r., I nagrody w Konkursie im. Macieja Szumowskiego (2008) i II nagrody w Ogólnopolskim Konkursie na Reportaż im. Zbyszka Nosala (2013). Mieszka w Zamościu.


Waldemar MichalskiWaldemar Michalski – ur. 1938 we Włodzimierzu Wołyńskim. Absolwent polonistyki KUL, w latach 1962-1985 kustosz w bibliotece tej uczelni, od 1985 r. do 2013 r. sekretarz redakcji „Akcentu”. W prasie debiutował w 1957 r. jako publicysta i reporter. Autor ośmiu zbiorów wierszy, m.in. Pejzaż rdzawy (1973), Lekcja wspólnego języka (1999), Tryptyk z gwiazdą (2006), Z podróży na Wschód (2013), a także licznych szkiców literackich, zebranych m.in. w tomach Słowa i twarze (2003) oraz Klucze i słowa (2011). Bardzo aktywny w życiu kulturalnym Lublina – współzałożyciel m.in. studenckiego Klubu Literackiego „Kontrapunkty” (1965) i Nauczycielskiego Klubu Literackiego im. J. Czechowicza (1967), członek grupy poetyckiej „Signum” (1980). Opracował i zredagował kilka obszernych prac zbiorowych i almanachów, m.in. monumentalną antologię Pięć wieków poezji o Lublinie (2002, wyd. poszerzone 2006). Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej im. J. Czechowicza (1974 i 1992 za tom wierszy Będziesz jak piołun). Współzałożyciel (1994) i nieprzerwanie sekretarz zarządu Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” oraz członek jej Rady Programowej. Członek ZLP. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1990 i powtórnie 2005), Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1998), Nagrodą im. Witolda Hulewicza (2006), medalem „Gloria Artis” (2009), bibliofilskim Orderem Białego Kruka ze Słonecznikiem (2009). Żona Stefania, troje dzieci (Janusz, Joanna i Lech), troje wnuków i jedna prawnuczka.


Wojciech Młynarski

Fot. J. Jędrzejek

Wojciech Młynarski – ur. 1941 w Warszawie. Autor tekstów piosenek (około 2 tys.), poeta, satyryk, artysta kabaretowy, dramaturg, scenarzysta, reżyser teatralny, librecista, piosenkarz, kompozytor i tłumacz. Absolwent filologii polskiej, początkowo związany z kabaretami warszawskimi (Hybrydy, Dreszczowiec, Dudek, Owca).
W 1963 r. na Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu zdobył wyróżnienie za utwór Ludzie to kupią. Rok później otrzymał dwie pierwsze nagrody za piosenki Spalona ziemia i Z kim tak ci będzie źle jak ze mną z muzyką Romana Orłowa, wykonane przez Kalinę Jędrusik. Potem zwyciężał wielokrotnie. Od 1965 r. również sam wykonuje swoje utwory.
Autor programów kabaretowych (m.in. Róbmy swoje, Hemar); librett operowych (Henryk VI na łowach, Kalmora – muz. Karol Kurpiński) i musicalowych (Cień, Awantura w Recco – muz. Maciej Małecki; Wesołego powszedniego dnia, Nędzy uszczęśliwionej epilog – muz. Jerzy Derfel; Niedopasowani, czyli Goliath i Wieloryb – współautor Krzysztof Dzikowski, muz. Marek Sart), piosenek literackich i kabaretowych o charakterze refleksyjnym i satyrycznym, często z aktualnym podtekstem politycznym (W co się bawić – 1967, Ballada o dzikim zachodzie, Po co się denerwować, W Polskę idziemy – 1972, Życie, kocham cię nad życie – 1986). Na łamach „Akcentu” ogłosił wiele swoich utworów oraz tłumaczeń piosenek Włodzimierza Wysockiego, Jacques’a Brela i Bułata Okudżawy. Jest też twórcą scenariuszy i tekstów piosenek do telewizyjnych widowisk muzycznych Butterfly Cha-Cha (muz. Marek Sart), Śpiewy historyczne, Dziewczyny bądźcie dla nas dobre na wiosnę, Tradycyjna składanka, Ściany między ludźmi i Czy czasem tęsknisz oraz cyklu programów Z kobietą w tytule. Występował jako narrator filmowy i aktor (m.in. w serialu Janusza Łęskiego Rodzina Leśniewskich). Jego utwory były często wykorzystywane w polskich serialach telewizyjnych i filmach (m.in. w Wojnie domowej, Stawce większej niż życie, Pannie z mokrą głową i Szaleństwach Panny Ewy).
Pisał teksty dla takich artystów, jak: Michał Bajor, Hanna Banaszak, Ewa Bem, Halina Frąckowiak, Edyta Geppert, Anna German, Wiesław Gołas, Krystyna Janda, Irena Jarocka, Kalina Jędrusik, Krystyna Konarska, Halina Kunicka, Krzysztof Krawczyk, Dana Lerska, Grażyna Łobaszewska, Alicja Majewska, Krystyna Prońko, Łucja Prus, Maryla Rodowicz, Irena Santor, Jarema Stępowski, Grażyna Świtała, Zbigniew Wodecki, Andrzej Zaucha, a także następujących zespołów: Alibabki, Dwa Plus Jeden, Ptaki, Quorum, Skaldowie.
Tłumaczył teksty piosenek m.in. Charles’a Aznavoura, Georges’a Brassensa, Jacques’a Brela, Marleny Dietrich, Bułata Okudżawy, Włodzimierza Wysockiego (spektakle w „Ateneum”) i librett (m.in. musicalu Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice’a Jesus Christ Supersta). Przełożył piosenki do musicali Huśtawka, Fantasics, Chicago i Kabaret.
Wybrana dyskografia: Wojciech Młynarski śpiewa swoje piosenki (1967), Dziewczyny bądźcie dla nas dobre na wiosnę (1968), Obiad rodzinny (1970), Recital ’71 (1971),Szajba (1980), Młynarski w Ateneum (1986), Jeszcze w zielone gramy (1989), Młynarski w Paryżu (1989), Piosenki… ballady… (1995), Róbmy swoje ’95 (1995), Złota Kolekcja – Absolutnie (2000), Prawie całość (5 płyt; 2001), Niedziela na Głównym. Gala 2001 (2002), Zamknięty rozdział (2003), Młynarski i Sent. Jesteśmy na wczasach… na żywo 2001 (2004), Czterdziecha (2005), Od piosenki do piosenki. Gwiazdozbiór muzyki rozrywkowej (2006), Pogadaj ze mną (piosenki Wojciecha Młynarskiego i Włodzimierza Nahornego (2008). W połowie lat 90. recitale Robimy swoje i Wieczór liryczny zostały wydane na kasetach VHS.
Wybrane książki Wojciecha Młynarskiego i o nim: W co się bawić (1983), Róbmy swoje (1984), Jeszcze w zielone gramy (1988), Robię swoje (1999), Moje ulubione drzewo, czyli Młynarski obowiązkowo (2007); Dariusz Michalski: Dookoła Wojtek. Opowieść o Wojciechu Młynarskim (2008), Piotra Derlatka: Poeci piosenki 1956-1989. Agnieszka Osiecka, Jeremi Przybora, Wojciech Młynarski i Jonasz Kofta (2012). W „Akcencie” pisał o nim Bogusław Wróblewski (Stańczyk i Kubuś w jednym stali dziele, 2007 nr 2).
Wielokrotnie nagradzany na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej Opole: wyróżnienia za Pożegnanie szansonistki i Ulicę Żabią (1963), dwie pierwsze nagrody za Z kim tak ci będzie źle jak ze mną w kategorii piosenek rozrywkowych i tanecznych oraz za Spaloną ziemię w kategorii piosenek aktorsko-literackich (1964), pierwsza nagroda za Światowe życie i Polską miłość (1965) w kategorii piosenek estradowych i kabaretowych, nagroda specjalna za Trochę miejsca oraz nagroda dla najlepszego wykonawcy piosenki studenckiej (1965), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za Po prostu jestem i Jesteśmy na wczasach oraz nagroda dziennikarzy za W co się bawić (1967), nagroda Polskiego Radia za Czekam tu (1969), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za Ach, co to był za ślub (1970), za W Polskę idziemy, drodzy panowie (1971), za Tango retro oraz nagroda publiczności (1975), druga nagroda za Kocham się w poecie (1977), druga nagroda za Gram w kiepskiej sztuce (1978), Nagroda Studia Gama za Żyj kolorowo (1979), druga nagroda w koncercie Premiery za Jeszcze się tam żagiel bieli (1980), wyróżnienie za Dla nowej miłości (1985), pierwsza nagroda w koncercie Premiery za Odkryjemy w sobie miłość nieznaną oraz wyróżnienie za Gram o wszystko (1986), druga nagroda w koncercie Premiery za Marsz samotnych kobiet oraz nagroda Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu za wybitną twórczość literacką i jej prezentację na festiwalach opolskich (1987), nagroda dziennikarzy za współtworzenie tradycji festiwalu (1988), wyróżnienie za Moją cierpliwo (1991), Grand Prix i Diamentowy Mikrofon (2008).
Inne wybrane nagrody i odznaczenia: pierwsza nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki Sopot za Po prostu jestem (1967), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i TV (1980), Kalisz – 20. Kaliskie Spotkania Teatralne – wyróżnienie za teksty kupletów w przedstawieniu Bogusławski Wincentego Rapackiego w Teatrze Nowym w Łodzi (1980), nagroda artystyczna Solidarności za recital Róbmy swoje (z Jerzym Derflem) (1982), nagroda Srebrna Lira na festiwalu w Bratysławie (1984), Metronom ’87 za całokształt pracy artystycznej (1987), nagroda I stopnia ministra kultury i sztuki za całokształt twórczości estradowej (1987), nagroda prezydenta m.st. Warszawy za cykl przedstawień śpiewanych na scenie Teatru Ateneum (1989), nagroda ministra spraw zagranicznych (1990), Metronom ’91 za całokształt pracy artystycznej (1991), nagroda Programu III Polskiego Radia im. Mateusza Święcickiego (1993), Nagroda Artystyczna Polskiej Estrady Prometeusz za wybitne osiągnięcia w sztuce estradowej (1994), Super Wiktor (1997), tytuł mistrza mowy polskiej w 4. Konkursie Mistrz Mowy Polskiej (2004), Złote Berło, nagroda Fundacji Kultury Polskiej (2008), Złoty Fryderyk, nagroda Polskiej Akademii Fonograficznej za całokształt dokonań artystycznych (2011); Złoty Krzyż Zasługi (1981), Honorowa Odznaka ZAiKS-u (z okazji 75-lecia ZAiKS-u; 1993), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2000), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2007), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011).
Na jubileusz czterdziestolecia pracy artystycznej Wojciecha Młynarskiego Magda Umer przygotowała w 2003 r. w Teatrze Ateneum widowisko Młynarski, czyli trzy elementy z jego utworami. Na tej samej scenie w listopadzie jubilat dał cykl występów pod tytułem Czterdziecha. W 2013 r. odbyła się I edycja Festiwalu Twórczości Wojciecha Młynarskiego w Sopocie z udziałem artysty.
Był żonaty z Adrianną Godlewską. Ich dziećmi są prezenterki telewizyjne: Agata Młynarska-Kieniewicz i Paulina Młynarska-Moritz, oraz syn Jan.


Wacław Oszajca

Fot. Małgorzata Wróblewska

Wacław Oszajca SJ – ur. 1947 w Źwiartowie (pow. Tomaszów Lubelski), teolog po Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, ksiądz katolicki, jezuita. Okresowo przebywał i pracował w Niedrzwicy Kościelnej, Lubartowie, Łabuniach, Kaliszu, Gdyni, Poznaniu, Toruniu, Jastrzębiej Górze, a od 1995 r. w Warszawie. W latach 80. duszpasterz akademicki Politechniki Lubelskiej i przewodniczący Lubelskiego Komitetu Pomocy Internowanym i Represjonowanym. Autor ponad 20 książek, głównie poetyckich, m.in. Zamysł (1979), Z głębi cienia (1981), Listy ze strajku (1983), Łagodność domu (1984), Naszyjnik umiłowanego (1984), Ty za blisko, my za daleko (1985), Mnie się nie lękaj (1989), Powrót Uriasza i inne wiersze (1992), Juda przyjdzie ostatni (1992), Z dnia na dzień (1994), Zebrane po drodze (1998), Reszta większa od całości (2003), Odwrócona perspektywa (2009), ale także eseistycznych, m.in. Przy świecy i ogarku. Rozmowy, eseje, szkice (1995), Msza w kolorach tęczy (2003), Niemszalne kazania (2010), Z Biblią przez cały rok. Opowieści dla dzieci (2011), Uwierz Mu na słowo (2015), przekładanych na niemiecki, włoski, rosyjski, ukraiński, węgierski. Autor scenariuszy dla Teatru Polskiego Radia: Przyszli za późno, czyli w samą porę (2008), Czyściec Judy (2010), Ekspres Warszawa – Suwałki (2010). Członek jury Nagrody Literackiej Nike w latach 2003-2005 i Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego „O Liść Konwalii” im. Zbigniewa Herberta, przewodniczący jury Konkursu Poetyckiego „Rytmy Nieskończoności” im. Jacka Kaczmarskiego. Tłumacz, publicysta, komentator i dziennikarz prasowy, radiowy i telewizyjny. Stałe współpracuje z „Akcentem”, „Sceną”, „Tygodnikiem Powszechnym”, „W Drodze”, „Życiem Duchowym” i Polskim Radiem. Były redaktor naczelny miesięcznika społeczno-kulturalnego jezuitów „Przegląd Powszechny”. Emerytowany wykładowca na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW, obecnie wykłada na Papieskim Wydziale Teologicznym „Cellegium Bobolanum”. Przyznano mu m.in. nagrody im. Józefa Czechowicza III stopnia (1984) i I stopnia (1991) oraz im. Świętego Brata Alberta – Adama Chmielowskiego (2010), a także Medal „Zasłużony dla Tolerancji” (2000), Srebrny Krzyż Zasługi (2000), Odznakę Honorową „Zasłużony Działacz Kultury” (2001), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2004), Złoty Krzyż Zasługi (2005), Odznakę Honorową „Zasłużony dla Województwa Lubelskiego” (2009), Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2010), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011) i Odznakę Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego „Ambasador SM” (2012). Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) i członek jej Rady Programowej. Jest miłośnikiem pieszych wędrówek, zwłaszcza po Tatrach.


Irena Zofia Sławińska w towarzystwie Waldemara Michalskiego w redakcji Akcentu. Fot. arch.

Irena Zofia Sławińska w towarzystwie Waldemara Michalskiego w redakcji Akcentu.
Fot. arch.

Irena Zofia Sławińska – ur. 1913 w Wilnie, zm. 2004 w Warszawie. Teatrolożka, historyczka i teoretyczka literatury. Ukończyła Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej (matura 1930), polonistykę i romanistykę na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie (magisterium 1935 u prof. Manfreda Kridla). Pracowała jako nauczycielka w wileńskich szkołach średnich, w 1938 r. otrzymała stypendium Funduszu Kultury Narodowej na wyjazd do Paryża, gdzie kontynuowała studia na Sorbonie. W czasie II wojny światowej, za pierwszej okupacji radzieckiej, powróciła do pracy w szkołach w Kownie i Wilnie, a po wkroczeniu Niemców pracowała fizycznie, m.in. jako robotnica rolna. Prowadziła też tajne nauczanie w Wilnie i okolicach, działała w Armii Krajowej. Po wojnie wydostała się z Wilna i w latach 1945-1949 pracowała w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, uzyskując w 1946 r. stopień doktora. Wskutek czystki została usunięta z uczelni. Dzięki pomocy Marii Renaty Mayenowej, koleżanki z Wilna, znalazła chwilowe zatrudnienie w bibliotece Instytutu Badań Literackich jako pracownik techniczny. W 1950 r. otrzymała zaproszenie na Katolicki Uniwersytet Lubelski, gdzie uzyskała kolejne tytuły naukowe: w 1956 r. została profesorem nadzwyczajnym, a w 1969 r. profesorem zwyczajnym.
Po przyjęciu na KUL przez ćwierć wieku pełniła funkcję kierownika Katedry Teorii Literatury, a od 1975 r. kierowała Katedrą Dramatu i Teatru. W latach 1962-1964 piastowała funkcję Dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych KUL. Była członkinią Towarzystwa Naukowego KUL, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Komitetu Nauk o Literaturze PAN, Instytutu Badań Literackich PAN, Rady Naukowej Instytutu Sztuki PAN, Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” oraz wielu międzynarodowych towarzystw literaturoznawczych i teatrologicznych, m.in. FILLM (Międzynarodowa Federacja Literatury i Języka), FIRT (Fédération Internationale de Recherche Théâtrale), SIHCTOB (Societe Internationale d’Histoire Comparée du Théâtre, de l’Opera et du Ballet). Wykładała na wielu zagranicznych uniwersytetach: w Kanadzie (Montreal, 1957), USA (Brown University w Providence, University of Rhode Island, University of Illinois, 1968-1969), Belgii (Katolicki Uniwersytet w Louvain, 1971-1974), Szwajcarii (Fryburg, 1979). Po przejściu na emeryturę (1983/1984) aż do 1992 r. prowadziła w KUL wykłady, seminaria magisterskie i doktoranckie, organizowała sympozja, kontynuowała prace w projektach badawczych, tłumaczyła dramaty Paula Claudela i Oscara Miłosza. Pod jej kierunkiem powstało około 350 prac magisterskich, ponad 40 doktorskich, a 14 z jej doktorantów uzyskało habilitację.
Przez ponad pół wieku była blisko „Tygodnika Powszechnego”, zarówno jako członek zespołu redakcyjnego, jak i szerzej – tego środowiska. W 1978 r. podpisała deklarację niezależnego Towarzystwa Kursów Naukowych. W 1980 r. wygłosiła laudację na cześć Czesława Miłosza podczas wręczenia mu Nagrody Nobla, a rok później była promotorką doktoratu honoris causa KUL dla tego poety. Miała udział w powstaniu (1991) pod kierunkiem prof. Jerzego Kłoczowskiego w Lublinie Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej i do końca była w jego zespole.
Opublikowała blisko pół tysiąca prac naukowych, w tym 15 własnych książek (niektóre w językach francuskim i angielskim), np. Tragedia w epoce Młodej Polski (1948, monografia), Pięć studiów o Norwidzie (1949, współautorka), O komediach Norwida (1953), Sceniczny gest poety (1960), Myśl teatralna Młodej Polski (1966, antologia tekstów z epoki opatrzona komentarzem; redakcja i wstęp), Reżyserska ręka Norwida (1971), Współczesna refleksja o teatrze (1979, synteza), Le theatre dans pensee contemporaine. Anthropologie et theatre (1985), Odczytywanie dramatu (1988), Teatr w myśli współczesnej: ku antropologii teatru (1990), Szlakami moich wód (2004, wspomnienia).
Otrzymała m.in. następujące nagrody i odznaczenia: Nagrodę Towarzystwa Naukowego KUL im. Idziego Radziszewskiego (1986), Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za prace nad dramatem i teatrem (1994), Nagrodę im. Ksawerego Pruszyńskiego przyznaną przez Polski Pen Club za twórczość eseistyczną i publicystyczną (1995), Ogólnopolską Nagrodę Literacką im. Franciszka Karpińskiego (1996), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1998), Złoty Krzyż Zasługi (1999), Nagrodę Literacką im. Bolesława Prusa w dziedzinie prozy za lata 1998-1999 (2000; ustanowiona przez lubelski oddział Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego, Urząd Miasta Lublina, Bibliotekę Uniwersytecką KUL i wydawnictwo Norbertinum) za książkę wspomnieniową Szlakami moich wód (2004).
Szczególne miejsce wśród jej zainteresowań zajmowały: dramat – zwłaszcza poetycki – oraz twórczość dramatyczna Cypriana Kamila Norwida i Paula Claudela. Nieraz podejmowała też refleksje nad literaturą religijną. Pasjonowała się teatrem, lubiła włóczęgę i pływanie, ceniła przyjaźń.


Tadeusz Szkołut

Fot. Maciej Kordas

Tadeusz Antoni Szkołut – ur. 1947 w Radzięcinie. Profesor emeritus UMCS w Lublinie. Prodziekan na Wydziale Filozofii i Socjologii (1999-2005), kierownik Zakładu Etyki i Estetyki w Instytucie Filozofii (1998-2008), a następnie kierownik Zakładu Estetyki na Wydziale Filozofii i Socjologii (2008-2012). Członek Rady Wydawniczej UMCS (2001-2008), Rady Programowej Akademickiego Centrum Kultury „Chatka Żaka” (2004-2005, 2008-2012), Rady Naukowej Centrum Europy Wschodniej (2011-2013). Od 1994 r. członek zespołu redakcyjnego „Akcentu” oraz Zarządu Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”. Przez pięć lat pełnił funkcję przewodniczącego Towarzystwa Witkacyjańskiego w Lublinie; jest też członkiem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego oraz członkiem-współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Estetycznego z siedzibą w Krakowie. Jego zainteresowania naukowe dotyczą głównie takich kwestii, jak: aksjologia estetyczna XX i XXI wieku ze szczególnym uwzględnieniem myśli rosyjskiej i polskiej; sztuka w etycznych, politycznych i edukacyjnych kontekstach kultury współczesnej; relacje między sztuką wysoką i masową – implikacje edukacyjne, dylematy aksjologiczne kultury ponowoczesnej. Autor książek: Ponadestetyczny sens sztuki. Stanowiska i spory teoretyczne w estetyce rosyjskiej lat 1917-1934 (1997), Awangarda, neoawangarda, postawangarda (1999) oraz ponad 200 publikacji naukowych i eseistycznych z zakresu historii myśli estetycznej oraz aktualnych problemów sztuki i estetyki ujmowanych w perspektywie przemian socjokulturowych; dla Universitasu opracował obszerny tom Stanisław Brzozowski. Wybór pism estetycznych (2008, Klasycy Estetyki Polskiej), ponadto redaktor ośmiu tomów z serii wydawniczej „Studia Etyczne i Estetyczne” (Wydawnictwo UMCS). Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi za upowszechnianie kultury oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Tadeusz Szkołut o sobie:

Urodziłem się pod znakiem Bliźniąt w 1947 r. w Radzięcinie (ziemia biłgorajska) w rodzinie chłopskiej, która swymi korzeniami sięga końca XV w. (nazwisko rodowe matki zostało zapisane w dokumentach osadnictwa na tym terenie w 1480 r.). To dla mnie istotne, ponieważ etos chłopski stanowi do dzisiaj część mojej tożsamości; tym bardziej ubolewam, że autentyczna kultura chłopska już nie istnieje.

Całe moje życie naukowe przebiegło w UMCS – począwszy od studiów na filologii polskiej (1965-1970), poprzez asystenturę w Zakładzie Etyki i Estetyki, kierowanym przez prof. Bohdana Dziemidoka, którego wdzięcznym uczniem czuję się do dzisiaj. Wiele wyniosłem też z nauk promotorki mojej pracy magisterskiej prof. Aliny Aleksandrowicz – to ona ukazała mi znaczenie Oświecenia w kulturze europejskiej, oraz z wykładów prof. Narcyza Łubnickiego, który uwrażliwił mnie na doniosłość tego, co nazywał „poprawnym myśleniem”. Kluczowym doświadczeniem mojej młodości był wyjazd w 1973 r. na studia doktoranckie do Kijowa (Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki), gdzie po trzech latach obroniłem rozprawę na temat Problem wartości artystycznych w estetyce marksistowskiej. Był to dla mnie czas przyspieszonego dojrzewania w zakresie egzystencjalnym, politycznym i oczywiście intelektualnym (do dzisiaj uważam dzieło Marksa za szkołę zadawania pytań naszej rzeczywistości, a niektóre jego rozpoznania dotyczące natury ustroju kapitalistycznego za – niestety – aktualne). Mam nadzieję, że znajdę jeszcze czas na napisanie wspomnień z tamtego okresu (w ZSRR spędziłem dodatkowo jeden semestr w roku 1981 w Moskiewskim Uniwersytecie im. Łomonosowa, gdzie zbierałem materiały do habilitacji na temat Ponadestetyczny sens sztuki. Stanowiska i spory teoretyczne w estetyce rosyjskiej lat 1917-1934). Znajomość rosyjskiego i przyjacielskie kontakty z ludźmi otworzyły mi oczy na wspaniałą literaturę rosyjską; mógłbym nawet powiedzieć – w ślad za Stanisławem Brzozowskim – że to właśnie za jej pośrednictwem wypłynąłem na szerokie wody literatury światowej i na nowo odczytałem niektóre dzieła literatury polskiej.

Mój światopogląd filozoficzny ukształtował się w większym stopniu pod wpływem literatury właśnie niż w rezultacie lektury dzieł stricte filozoficznych. Cenię zwłaszcza tych pisarzy, którzy – jak np. Fiodor Dostojewski czy Witold Gombrowicz – byli jednocześnie oryginalnymi myślicielami, i tych filozofów, którzy – jak np. Friedrich Nietzsche czy Stanisław Brzozowski – pisali „żółcią i krwią”. Zainteresowanie narracjami literackimi pozwoliło mi w sposób naturalny przyjąć niektóre idee filozofii postmodernistycznej, co znalazło wyraz zarówno w moich własnych tekstach, jak i w problematyce prowadzonych przez mnie seminariów magisterskich i doktorskich (pod moim kierunkiem powstały m.in. trzy prace doktorskie dotyczące problematyki postmodernistycznej). A ponieważ obecnie debata postmodernistyczna w Polsce w zasadzie wygasła, pozostałem chyba ostatnim postmodernistą po prawej stronie Wisły (niektórzy nawet z sympatyczną ironią nazywają mnie reinkarnacją „Widzącego z Lublina”).


Jerzy Święch

Fot. Maciej Kordas

Jerzy Święch – ur. 1939 w Hoczwi. Profesor zwyczajny, b. kierownik Zakładu Literatury Współczesnej w Instytucie Filologii Polskiej UMCS, obecnie na emeryturze. Członek Towarzystwa Naukowego KUL, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, Committee for Translation Studies (1979-1984), Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN (od 1981 r.), Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (od 1981 r.), Zarządu Głównego Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza (1989-1995), Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza w Lublinie (wiceprezes w l. 1971-1989), Komitetu Głównego Olimpiady Polonistycznej (od 1985 r.). Visiting professor: University of Minnesota, Minneapolis USA (1991), University of Wisconsin-Milwaukee, USA (1997). Zajmuje się głównie literaturą okresu II wojny światowej, a także literaturą na emigracji oraz historią i teorią przekładu artystycznego. Autor ponad 120 prac naukowych, ogłaszanych również za granicą, w tym książek: Okupacja a stereotypy. Studium z dziejów poezji konspiracyjnej 1939-1945 (1977), Pieśń niepodległa. Model poezji konspiracyjnej 1939-1945 (1982), La poésie polonaise du temps de la guerre 1939-1945 (1987), Wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Interpretacje (1991), Literatura polska w latach II wojny światowej (1997; najważniejsza w polskim piśmiennictwie monografia tego okresu, kilkakrotnie wznawiana), Poeci i wojna. Rozprawy i szkice (2000), Nowoczesność. Szkice o literaturze polskiej XX wieku (2006) oraz prac edytorskich, m.in. wyboru poezji Baczyńskiego w serii Biblioteki Narodowej (1989, 1998, 2007) i pierwszego po wojnie w Polsce tomu wierszy Józefa Łobodowskiego List do kraju (1989). Przewodniczący komitetu redakcyjnego Pism zebranych Józefa Czechowicza (t. I-IX, 2005-2013). Redaktor publikacji zbiorowych, m.in. Modele świata i człowieka. Szkice o powieści współczesnej (1985), Literatura a wyobcowanie (1990), Świadectwa i powroty nieludzkiego czasu (1990). Współzałożyciel i przewodniczący Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”. Laureat nagród, m.in. Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1979), Ministra Edukacji Narodowej (1997), Fundacji im. Turzańskich (Toronto, 1998); odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Żona Irena Głowacka-Święch (lekarz-okulista), córka Anna Święch-Zubilewicz (dr hab. n. med. okulista), syn Andrzej Święch (mgr anglista), wnuki: Katarzyna, Maciej, Barbara.

Jerzy Święch o swej drodze naukowej:

Kiedy sięgam pamięcią do początku swoich zainteresowań, które w przyszłości miały się skonkretyzować w sposób o wiele bardziej stanowczy, nie mogę pominąć okresu moich studiów na polonistyce Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, a było to w latach 1956-1961, kiedy to pod okiem moich ówczesnych mistrzów próbowałem stawiać pierwsze i – jak mi się zdawało – samodzielne kroki, publikując w latach 1959-1960 swoje prace na łamach studenckiego pisma „Językoznawca”. Okazało się rychło, że predyspozycje kierują mnie raczej ku innej dyscyplinie niż językoznawstwo (choć szkole tej wiele zawdzięczam), mianowicie teorii, a potem już niemal wyłącznie historii literatury, odbywało się to w takim porządku, w jakim dziedziny te wymieniam. Pierwsze bowiem moje, już niestudenckie prace dotyczyły dość wąskiej specjalności, jaką była wersologia, czyli nauka o wierszu polskim, w czym upatruję wpływ dość wczesnych i – jak się okazało – owocnych kontaktów z Instytutem Badań Literackich PAN. Instytucji tej, z którą przez wiele lat miałem żywy kontakt, bezwzględnie dużo zawdzięczam. W 1969 r. obroniłem rozprawę doktorską poświęconą mało znanej poetce i tłumaczce okresu Młodej Polski Zofii Trzeszczkowskiej, używającej męskiego pseudonimu „Adam M-ski”. Rolę promotora w przewodzie odegrała profesor Janina Garbaczowska, której osoby nie mogę tu pominąć, gdyż to właśnie jej zawdzięczam zatrudnienie mnie na stanowisku asystenta w ówczesnej Katedrze Historii Literatury Polskiej UMCS w roku 1961. Dziedzinę tłumaczeń na wiele lat porzuciłem, oddając się zupełnie innej tematyce, co nie znaczy, że opuściłem ją całkowicie, o czym przypomniała mi najnowsza antologia Polska myśl przekładoznawcza (2013), przedrukowując jeden z moich dawnych tekstów wraz z bibliografią moich publikacji translatorskich. Obecnie wróciłem do przekładów, pracując nad książką o tłumaczeniach poezji francuskiej XIX i XX w Polsce.
Od początku lat 70. zabrałem się do pracy nad literaturą polską w latach II wojny światowej, początkowo nad twórczością konspiracyjną w kraju, by następnie zająć się ogromnym i niezbadanym terenem działalności literackiej na uchodźctwie w latach 1939-1945. Praca ta pochłonęła mi wiele lat, przynosząc sukcesy, których ocena nie do mnie należy, ale też i wymierne skutki w postaci licznych publikacji naukowych, w tym pięciu książek: Okupacja a stereotypy. Studium z dziejów poezji konspiracyjnej 1939-1945 (Lublin 1977, rozprawa habilitacyjna), Pieśń niepodległa. Model poezji konspiracyjnej 1939-1945 (PWN Warszawa 1982), Wiersze Krzysztofa Baczyńskiego (WSiP Warszawa 1991), Literatura polska w latach II wojny światowej (PWN Warszawa 1997), Poeci i wojna. Rozprawy i szkice (PWN Warszawa 2000). W przypadku Literatury polskiej w latach II wojny światowej mogę bez fałszywej skromności powiedzieć o sukcesie, gdyż ten pierwszy, wydany w prestiżowej PWN-owskiej serii Wielka Historia Literatury Polskiej podręcznik akademicki, liczący blisko 600 stron, doczekał się do chwili obecnej aż sześciu kolejnych wydań oraz dwóch dodruków. Z pewnością nie mógłbym tego dzieła napisać, gdyby nie pomoc udzielona mi przez zagraniczne fundacje, które pozwoliły na prowadzenie badań za granicą w latach 1986, 1990 i 1991. Poza tą dziedziną, która stała się moją specjalnością, ogłaszałem też prace z zakresu teorii przekładu artystycznego i dziejów literatury polskiej na emigracji, te drugie w czasie, kiedy temat należał jeszcze do zastrzeżonych przez władze. W sumie mój dorobek naukowy obejmuje sto kilkadziesiąt publikacji, ogłaszanych drukiem w kraju i zagranicą.
W swojej karierze akademickiej poza uzyskiwaniem kolejnych stopni naukowych mam do odnotowania funkcje kierownika Zakładu Literatury Współczesnej, którą pełniłem nieprzerwanie od 1978 do 2011 r. oraz dyrektora Instytutu Filologii Polskiej UMCS w latach 1980-1986. Od 1993 do 2012 r. byłem kierownikiem studiów doktoranckich filologii polskiej UMCS. W latach 1981-1989 prowadziłem wykłady z literatury współczesnej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, utrzymując zresztą stale kontakty naukowe i personalne z tą uczelnią. Wcześnie też udało mi się wejść w kontakt ze środowiskami polonistycznymi w kraju, występując na licznych konferencjach, biorąc udział w przewodach doktorskich (do dziś ponad 40) i habilitacyjnych (ponad 80) i postępowaniach o nadanie tytułu profesora (50), a także uczestnicząc od wielu lat w Radzie Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN oraz Komitecie Nauki o Literaturze Polskiej PAN. Byłem trzykrotnie współorganizatorem (obok IBL PAN) Konferencji Teoretycznoliterackich, jednych z najbardziej prestiżowych imprez naukowych w kraju. Od 1994 r. zasiadam w Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych. W latach 1995-1996 byłem przewodniczącym Sekcji Nauk o Literaturze, Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej KBN. Stosunkowo też wcześnie, mimo niesprzyjających warunków zewnętrznych, nawiązałem kontakty ze środowiskami zagranicznymi, biorąc od 1962 r. udział w konferencjach, zjazdach i sympozjach naukowych we Francji, Włoszech, Belgii, Czechosłowacji, na Węgrzech. Dwukrotnie prowadziłem zajęcia na uniwersytetach w USA jako visiting professor. Jestem (lub byłem) członkiem krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych. Najwyżej jednak, gdy idzie o zagranicę, cenię sobie kontakty personalne. Stosunkowo wcześnie, bo tuż po doktoracie, powierzono mi prowadzenie seminariów magisterskich, lecz nie jestem w stanie dokładnie podać, ilu absolwentów polonistyki wyszło z dyplomem magistra z mojego seminarium, szacuję, że było to kilkaset osób. Do chwili obecnej wydoktoryzowałem 16 osób, a byli to zarówno moi asystenci z Zakładu, doktoranci ze studiów doktoranckich, jak i osoby spoza uniwersytetu. Byłem nadto promotorem w przewodach doktorskich honoris causa Tomasa Venclovy (1991) i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (1997), a w pięciu takich przewodach występowałem w roli recenzenta (m.in. Jerzego Giedroycia).


Fot. Wioletta Wach

Fot. Wioletta Wach

Jarosław Wach – ur. 1980 w Świdniku. Absolwent filologii polskiej UMCS. Od 2005 r. członek zespołu redakcyjnego „Akcentu”, od 2013 r. sekretarz redakcji oraz członek Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”. Krytyk literacki, doktorant na Wydziale Humanistycznym UMCS, pomysłodawca i organizator cyklu międzynarodowych interdyscyplinarnych konferencji naukowych „Wspólne drogi”, autor ponad pięćdziesięciu tekstów ogłaszanych m.in. na łamach „Akcentu”, „FA-artu”, „Forum Akademickiego”, „Frazy” i „Twórczości” oraz w polskich i zagranicznych pracach zbiorowych, redaktor m.in. tomów (Od)nowa – znowu – na nowo. Rekapitulacja (2012), Opór – protest – wykroczenie (2015) oraz antologii liryki serbskiej Serce i krew (2015). Szczęśliwy mąż i ojciec. Entuzjasta kulturystyki. W 2010 r. uhonorowany Medalem Prezydenta Miasta Lublin i Nagrodą Kulturalną Województwa Lubelskiego.


Fot. Jerzy Kutnik

Fot. Jerzy Kutnik

Bogusław Wróblewski – ur. 1955 w Lubartowie. Absolwent polonistyki na UMCS, gdzie obecnie pracuje w Zakładzie Dziennikarstwa na Wydziale Politologii. Doktorat w 1986 r. pod kierunkiem prof. Jerzego Święcha. Założyciel (1980) i redaktor naczelny „Akcentu”. Debiutował w 1973 r. wierszem w „Kamenie”. Jest m.in. autorem zbioru szkiców pt. Wydziedziczenie i kompleksy (1986), rozprawy Die Problematik Ostmitteleuropas in literarischen Zeitschriften in Polen (1996), krytycznej edycji Wierszy zebranych Zbigniewa Chałki (1997) i Wacława Oszajcy (2003), almanachu Zaułek poetów (2005), współredaktorem Pism Danuty Mostwin (2003), pracy zbiorowej na temat Isaaca B. Singera (2005), księgi dedykowanej profesorowi Jerzemu Święchowi pt. Słowa i metody (2009), a także autorem około stu publikacji w pracach zbiorowych i czasopismach (również w Niemczech, USA, na Ukrainie i na Węgrzech). Opracował tom szkiców o pisarstwie Ryszarda Kapuścińskiego pt. Życie jest z przenikania (PIW, 2008). Współautor monografii twórczości wychodźców z Europy Środkowej Exile and Return of Writers from East-Central Europe. A Compendium (Verlag de Gruyter, Berlin – New York 2009). Ostatnio dla serii Biblioteka „Akcentu” przygotował antologie Lublin – miasto poetów (2012 i 2013) oraz Jeszcze bliżej. Antologia nowej liryki węgierskiej (2013). Tłumaczył poezję z niemieckiego i rosyjskiego (piosenki Włodzimierza Wysockiego). Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994), członek jej Rady Programowej oraz prezes Zarządu. Pomysłodawca i koordynator wieloletnich projektów realizowanych przez „Akcent” i Wschodnią Fundację Kultury, m.in. „Na pograniczu narodów i kultur”, „Twórcy za granicą. Polskie rodowody, polskie znaki zapytania”, „Czytanie Ukrainy”. W latach 1998-2005 członek Rady Programowej Polskiego Radia S.A. w Warszawie. W latach 2002-2005 członek rady nadzorczej Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych. Od 2011 r. wiceprzewodniczący, a od 2014 r. do lutego 2016 r. przewodniczący, rady nadzorczej Radia Lublin S.A. Laureat m.in. Nagrody Fundacji Polcul (2006) i Nagrody Miasta Lublin za całokształt osiągnięć w dziedzinie kultury (2010); honorowy obywatel miasta Zwierzyniec; odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2005), medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2010), Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2010) i Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2012). Żona Małgorzata (chemik), synowie Krzysztof i Grzegorz, wnuczki Nina, Nadia i Laura. Mieszka w Lublinie. Zakochany w Roztoczu, gdzie ma dom między Szczebrzeszynem a Zwierzyńcem.


Bohdan Zadura

Fot. Ihor Feciak

Bohdan Zadura – ur. 1945 w Puławach. Poeta, prozaik, krytyk literacki, tłumacz liryki anglojęzycznej, węgierskiej, ukraińskiej, białoruskiej i rosyjskiej. Autor tomów poetyckich: W krajobrazie z amfor (1968), Więzień i krotochwila (inedita sprzed 1970; 2001), Podróż morska (1971), Pożegnanie Ostendy (1974), Małe muzea (1977), Zejście na ląd (1983), Starzy znajomi (1986), Prześwietlone zdjęcia (1990), Cisza (1994, 1996), Noc poetów. Warszawa pisarzy (1998), Kaszel w lipcu (2000), Poematy (2001), Ptasia grypa (2002), Stąd (2002), Kopiec kreta (2004), Kwestia czasu (ukazał się w 3. tomie wierszy zebranych, 2006), Wszystko (2008), Nocne życie (2010), Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (2012), Kropka nad i (2014), Najlepsze lata (2015), Już otwarte (2016); powieści: Lata spokojnego słońca (1968, 1984, 2012), A żeby ci nie było żal (1971, 1984), Lit (1997), zbiorów opowiadań Patrycja i chart afgański (1976), Do zobaczenia w Rzymie (1980), Striptease (pierwodruk w utworach zebranych, 2005); książek krytycznoliterackich: Radość czytania (1980), Tadeusz Nowak (1981), Daj mu tam, gdzie go nie ma (1996), Między wierszami (2002). Autor napisanego wspólnie z Jerzym Leszczyńskim scenariusza Rzecz o Fauście inspirowanego Księgą Fausta D. J. Enrighta (spektakl wystawiony przez Lubelski Teatr Wizji i Ruchu w 1985 r.).
Przez 25 lat (od 1980) był współredaktorem kwartalnika literackiego „Akcent”; współzałożyciel i wiceprezes zarządu Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (od 1994) oraz członek jej Rady Programowej. Wcześniej, po studiach filozoficznych na Uniwersytecie Warszawskim pracował w muzeum w Kazimierzu Dolnym (1970-1977) i był kierownikiem literackim lubelskiego Teatru Wizji i Ruchu (1977-1987). Od 1988 r. kierownik Działu Prozy miesięcznika „Twórczość”, a od jesieni 2004 r. redaktor naczelny. Ponadto współredaktor wydawnictw „Teka Puławska” i „Studia Puławskie”, członek Komisji Literackiej programu promocji literatury współczesnej Fundacji Kultury, Rady Redakcyjnej serii „Nowa Proza Polska”, Społecznej Rady Programowej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, Klubu „Regionów” oraz przewodniczący społecznej rady programowej Lubelskiego Studia Teatralnego. Projektodawca serii wyborów wierszy polskich poetów XX w., wydawanej przez Wydawnictwo Lubelskie; sam zrobił na jej potrzeby wybory liryków Józefa Czechowicza (1982, 1988), Bolesława Leśmiana (1982, 1989, 1998), Leopolda Staffa (1986, 1988) i Jarosława Iwaszkiewicza (1989), a poza tą serią Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (1994), Marii Jasnorzewskiej Pawlikowskiej (1997) i Tadeusza Nowaka (2011).
W latach 2005-2006 ukazały się we Wrocławiu w trzech tomach wiersze zebrane Bohdana Zadury, w dwóch tomach proza oraz dwa tomy szkiców, recenzji i felietonów (2007). Natomiast w 2012 r. w Poznaniu ogłoszony został obszerny tom jego Wierszy wybranych. Tamże w 2013 r. ukazała się książka W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, zbiór różnorodnych interpretacji zaprezentowanych podczas sesji poświęconej twórczości Zadury zorganizowanej przez Zakład Poetyki i Krytyki Literackiej Instytutu Filologii Polskiej UAM. Wcześniej, w 2008 r. wyszła książka Jarosława Borowca Zadura. Ścieżka wiersza, a w 2011 r. Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą. Na podstawie jego utworów Andrzej Piszczatowski zrealizował słuchowiska Małe kraje jak małe muzea i Nie licz na sny, a Maria Brzezińska słuchowisko Świat nie jest dobry na serce, wyróżnione nagrodą za reżyserię w Sopocie (2015). W 1996 r. powstał film dokumentalny Aleksandra Kuca Poezja współczesna: Bohdana Zadury rozmowa z ciszą. W 2005 r. ukazała się płyta Usta Czasu, na której Bohdan Zadura czyta swoje wiersze, a część z nich śpiewają Sylwia Lasok, Dorota Buśko, Aleksandra Legieć, Renata Dziewięcka, Paulina Sykut. Jego utwory tłumaczone były na: angielski, albański, białoruski, bułgarski, chiński, czeski, francuski, grecki, hebrajski, hiszpański, litewski, niderlandzki, niemiecki, portugalski, rosyjski, rumuński, holenderski, słowacki, turecki, ukraiński, węgierski. Na Ukrainie ukazały się trzy książkowe wybory wierszy: Poet rozmowljaje z narodom (2007), Niczne żyttja (2012), Najhirsze pozadu (2015); na Węgrzech Éles határok (2005); na Białorusi Truny z Ikei (2016). Wydane ostatnio zbiory jego przekładów z ukraińskiego to: antologia Wiersze zawsze są wolne (2004, 2005, 2007), Piosenki dla martwego koguta Jurija Andruchowycza (2005, 2007), Historia kultury początku stulecia Serhija Żadana (2005), Jogging oraz Historie ważne i nieważne Andrija Bondara (2005, 2011), 34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko (2005), Nitka (2011), Dubno, koło Leżajska. Wiersze i eseje (2012), Listy i powietrze. Opowiadania pograniczne (2015) i Express Venezia (2016) Wasyla Machny, Ruchomy ogień Ostapa Sływynskiego (2009), Róża i nóż Natałki Biłocerkiweć (2009) oraz tom opowiadań Killer Andrija Lubki (2013) i Powieść o ojczyźnie Dzwinki Matijasz (2014). W 2010 r. opublikowany został tom Węgierskie lato. Przekłady z poetów węgierskich, a w 2014 r. Tragedii człowieka Imre Madácha. Z angielskiego przetłumaczył m.in. tom wierszy D. J. Enrighta Księga Fausta (1984), wybory liryki Tony’ego Harrisona Kumkwat dla Johna Keatsa (1990) i Sztuka i zagłada (1998), wiersze Johna Asbery’ego oraz powieści D. J. Enrighta Rok akademicki (1997) i Johna Mc Gaherna Pornograf (2001). Był autorem wyboru No i wiesz (1993), zawierającego przekłady Piotra Sommera, Andrzeja Sosnowskiego i jego własne, oraz wyboru wierszy Johna Guzlowskiego Język mułów i inne wiersze (2002), a także jednym z tłumaczy (razem z Andrzejem Sosnowskim i Marcinem Sendeckim) Trzech poematów Jamesa Schulyera (2012). Laureat licznych nagród literackich, m.in. Peleryny za najlepszy poetycki debiut roku (1969), Pegaza za przekłady poetyckie (1985), im. Józefa Czechowicza (1975, 1991, 2010), im. Bolesława Prusa (1981), Funduszu Literatury (1989), im. Stanisława Piętaka (1994), Fundacji Promocji Spraw Słowiańskich Ex oriente lux (2002), Prezydenta Puław (2009), festiwalu poetyckiego Kijowskie Laury (2010), Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii książka roku (2011), węgierskiej Nagrody im. Gábora Bethlena (2013). Otrzymał także wiele odznaczeń, np.: „Szocialista Kúlturáért” (1979), „Zasłużony Działacz Kultury” (1979), „Za Zasługi dla Lubelszczyzny” (1985), „Za Zasługi dla Puław” (1986), Złoty Krzyż Zasługi (1990), Krzyż Rycerski Orderu Republiki Węgierskiej (2001), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2002), statuetka Sybilla (2005), „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2009), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005); Honorowy Obywatel Puław (2010), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2015). Żona Zdzisława, syn Marek. Mieszka w Puławach.