Laureaci nagród WFK

Odznaczeni medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”

Jerzy Bartmiński

Tadeusz Chabrowski

Dora Kacnelson

Ryszard Kapuściński

István Kovács

Hanna Krall

Stefan Kruk

Leszek Mądzik

Waldemar Michalski

Wojciech Młynarski

Wiesław Myśliwski

Wacław Oszajca

Dmytro Pawłyczko

Leon Popek

Mykoła Riabczuk

Jan Skiba

Irena Sławińska

Konrad Sutarski

Jerzy Święch

Bogusław Wróblewski

Bohdan Zadura


Jerzy Bartmiński

Jerzy Bartmiński – ur. 1939 w Przemyślu. Absolwent polonistyki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (1961), stopień doktora otrzymał za dysertację na temat języka folkloru (1971), habilitację uzyskał na podstawie rozprawy o derywacji stylistycznej (1978). Profesor nadzwyczajny (1991), profesor zwyczajny (1997), członek korespondent PAU (2008), członek czynny PAU (2014). Kierownik Zakładu Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego w IFP UMCS (1991-2009), profesor OBTA UW (2000-2001), dyrektor Instytutu Polonistyki w Państwowej Wyższej Szkole (obecnie: Wschodnioeuropejskiej) w Przemyślu (2001-2004), profesor w Instytucie Slawistyki PAN w Warszawie (2008-2014), członek Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN (1999-2014), członek komitetów PAN: Językoznawstwa, Nauk o Literaturze, Nauk Etnologicznych. Od 2003 r. przewodniczący Komisji Etnolingwistycznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów. W 2009 r. przeszedł na emeryturę, ale jest nadal aktywny zawodowo.
Autor m.in. książek: O języku folkloru (1973), Nazwiska obce w języku polskim (1978, z Izabelą Bartmińską, 3 wydania), Folklor – język – poetyka (1990), Polskie kolędy ludowe (2002), Jazykovoj obraz mira: očerki po etnolingvistike (Moskwa 2005), Językowe podstawy obrazu świata (2006, 5. wyd. 2012), Stereotypy mieszkają w języku (2007, 2. wyd. 2009), Aspects of Cognitive Ethnolinguistics (Londyn 2009, reprinted 2010, paperback 2012), Tekstologia (Warszawa, 2009, Wyd. Naukowe PWN, ze Stanisławą Niebrzegowską-Bartmińską), Jezyk – slika – svet (Belgrad 2011), Polskie wartości w europejskiej aksjosferze (2014).
Autor ponad 500 artykułów naukowych, haseł słownikowych, recenzji. Redaktor wielu tomów zbiorowych, w tym Współczesnego języka polskiego (1993, V wyd. 2014). Autor koncepcji i redaktor Słownika stereotypów i symboli ludowych (t. I Kosmos, cz. 1 – 1996, cz. 2 – 1999, cz. 3-4 – 2012). Redaktor tomu Lubelskie cz. 1-6 (Lublin 2011) w PAN-owskiej serii PPiML. Założyciel i redaktor międzynarodowego rocznika „Etnolingwistyka” (t. 1-26, 1988-2014).
Współzałożyciel struktur „Solidarności” w UMCS w 1980 r.; przewodniczący KZ „S” UMCS (XII 1980 – V 1981), od maja 1981 r. członek Prezydium ZR; współinicjator Ruchu „Solidarności Rodzin”; delegat w I WZD „S” w Gdańsku (1981). 13 XII 1981 r. internowany. Członek niejawnej Społecznej Komisji Nauki w Lublinie (1983-1989). W 1989 r. współzałożyciel Klubu Katolickiego w Lublinie. Współzałożyciel i członek Komitetu Obywatelskiego Województwa Lubelskiego (1989-1990). Współzałożyciel, wiceprezes zarządu Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej (1991-2001). Przewodniczący Fundacji Ruchu Solidarności Rodzin (1992-2003). Przewodniczący Rady Naukowej Radiowego Centrum Kultury Ludowej (1994-2003). Od 1993 r. przewodniczący lubelskiego gremium Katholischer Akademischer Ausländer Dienst. Członek ROAD/UD/UW (1990-2005).
Wyróżniony nagrodą POLCUL (1989), Złotym Krzyżem Zasługi (1988), nagrodą Kolberga (1991), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1999) oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2014).

Jerzy Bartmiński o sobie

Pochodzę z rodziny kolejarskiej o tradycjach chłopskich (po mamie, Franciszce Zając) i urzędniczo-ziemiańskich (po dziadku Michale i babce Wójcickiej z Krasnopolskich), zamieszkaliśmy na przedmieściu Przemysła, na Kruhelu Małym (dziś ulica Kruhelska). Z latami przywiązuję do swojej genealogii duże znaczenie, bo uświadomiłem sobie, że przez ważny okres mojego życia byłem napędzany chęcią przezwyciężenia piętna gorszości. Dość późno zrozumiałem, że prowincjonalność, której początkowo się wstydziłem, wyposaża mnie w niepowtarzalne, jedyne w swoim rodzaju doświadczenie, dostarcza życiowej energii, jest źródłem mojej siły. Kiedy to sobie uświadomiłem, pokochałem prowincję i wieś, zdobyłem się na mentalny dystans do tzw. wielkiego świata. Szacunku i miłości do ludzi prostych nauczyły mnie wędrówki folklorystyczne po Lubelszczyźnie, kiedy zbierałem teksty do rozprawy doktorskiej o języku folkloru.
Wiele zawdzięczam mądrym i życzliwym ludziom, który miałem szczęście spotkać. Najpierw rodzicom (wspaniałym, kochającym, chyba dlatego powtórzyłem model wielodzietnej rodziny mojego ojca) i rodzeństwu (zwłaszcza starszemu bratu Stanisławowi, współtwórcy serialu Plebania ), kolegom ze studiów polonistycznych w Lublinie (najtrwalsza okazała się przyjaźń z Jerzym Święchem), nauczycielom, z których najbardziej imponował mi Michał Łesiów, łączący badania języka i folkloru z mówieniem językami i byciem autentycznym świadkiem badanej kultury. Na wybór zainteresowań naukowych wpłynęli moi profesorowie, dr Bronisława Lindert, prof. Paweł Smoczyński (twórca niewydanego atlasu gwar Lubelszczyzny) i prof. Leon Kaczmarek, który zlecił mi nagrywanie regionalnych tekstów gwarowych. Tymi nagraniami zainteresowała się Prof. Maria Renata Mayenowa z Instytutu Badań Literackich i – tak zaczęła się moja wielka przygoda naukowa. Dzięki Prof. Mayenowej znalazłem się w kręgu niezwykłych ludzi, bo będąc wpływowym wicedyrektorem IBL-u i pasjonatem badań nad poetyką i semiotyką Profesor organizowała międzynarodowe konferencje, ale też prywatne seminaria na Sandomierskiej 21. Na konferencjach miałem okazję spotykać światowe sławy – Romana Jakobsona, Jurija Apresjana, Piotra Bogatyriewa, nawet matematyka Kołmogorowa, z Polaków Jerzego Kuryłowicza, Andrzeja Bogusławskiego, Jerzego Woronczaka, a na seminariach w domu Pani Marii – Annę Wierzbicką, Teresę Dobrzyńską, Zygmunta Saloniego… Nie sposób wymienić wszystkich. Byłem zapraszany jako badacz języka folkloru (profesor Mayenowa przyjęła do druku mój doktorat, książka O języku folkloru ukazała się w Ossolineum w roku 1973), a kiedy prof. Mayenowa – razem z Anną Wierzbicką – zainicjowała badania nad tekstem, krok po kroku zacząłem badania nad strukturą tekstów ludowych. Skończyło się to po wielu latach napisaniem (wspólnie z żoną Stanisławą) podręcznika tekstologii, wyszedł w roku 2009 w Wydawnictwie Naukowym PWN w Warszawie.
Już jako folklorysta wszedłem w kręg wrocławski profesora Czesława Hernasa, który namówił mnie do podjęcia prac nad słownikiem języka folkloru. Po dyskusjach z udziałem zwłaszcza Rocha Sulimy i Włodka Pawluczuka pomysł opracowania przeszedł szczęśliwą ewolucję, przybrał kształty Słownika stereotypów i symboli ludowych . To najważniejsze moje przedsięwzięcie naukowe w życiu. Od początku zbudziło spore zainteresowanie środowiska. Redaktor „Akcentu”, Bogusław Wróblewski, docenił go jako pierwszy i zamówił pakiet opracowań, wydrukował w numerze 26 (w roku 1986) poświęconym chłopom jako twórcom kultury pod nazwą Język i ludowa wizja świata . Ale pierwszy tom słownika zdążyliśmy zamknąć dopiero w roku 2012, ma 4 części, każda prawie 500 stron.
Dlaczego praca nad Słownikiem idzie tak wolno? Z kilku powodów. Po pierwsze – projekt jest bardzo ambitny, może nawet za bardzo: rekonstrukcja obrazu świata i człowieka w tradycyjnej kulturze na podstawie możliwie pełnych danych dialektologii, folklorystyki i etnografii. Po drugie – chciałem opracowanie słownika poprzedzić wydaniem zebranych tekstów, co się poniekąd udało, bo po tomach Teksty gwarowe z Lubelszczyzny, Kolędowanie na Lubelszczyźnie i Polskie kolędy ludowe , udało się wydać obszerne (6 woluminów!) Lubelskie w ramach PAN-owskiej serii „Nowego Kolberga” . 22-osobowy zespół pracujący pod moim kierunkiem, dostał za to w roku 2012 prestiżową nagrodę Marii Curie.
Po trzecie – praca nad słownikiem języka folkloru pączkowała, rodziła nowe problemy, otwierała nowe perspektywy, stwarzała też nowe pokusy, którym ulegałem (czego bynajmniej nie żałuję…). A to wyłoniła się potrzeba dyskutowania w formie konferencji konkretnych kwestii (specyfika tekstu ustnego, derywacja, konotacja, definiowanie, językowy obraz świata…) – w efekcie zrodziła się redagowana zbiorowo „czerwona seria” lubelska (w roku 2014 wydano tom 33); a to zaistniała konieczność śledzenia publikacji na zbliżony temat i dyskutowania kwestii redakcyjnych – zrodził się mający towarzyszyć słownikowi, ale szybko usamodzielniony rocznik „Etnolingwistka” (tom 26. wyszedł w roku 2014); a to wrocławscy sponsorzy skłonili mnie do udziału w zaplanowanej z rozmachem Encyklopedii kultury polskiej XX wieku – poświęciłem przygotowaniu jednego tomu kilka lat (tom wyszedł jako Współczesny język polski i do roku 2014 miał 6 wydań). Ale nie koniec na tym, bo w międzyczasie uległem pokusie zredagowania tomu poświęconego cenionej i podziwianej przez mnie autorce, której twórczość niezmiennie mnie inspiruje, piszącej po angielsku Annie Wierzbickiej; tłumaczenia i prace redakcyjne zajęły mi pięć lat (ale tom prac tej autorki Język. umysł, kultura , wydany w roku 1999 przez Wydawnictwo Naukowe PWN, cieszy się dużym wzięciem).
Ale moje naukowe przygody – opóźniające pracę nad Słownikiem stereotypów i symboli ludowych – miały też jeszcze etap warszawski, związany z działalnością konwersatorium „Język a Kultura” (byłem w roku 1985 jego inicjatorem w ramach obligacji wrocławskich). W dorocznych spotkaniach tego konwersatorium brało udział liczne grono językoznawców z Wrocławia i Lublina, ale też innych miast, udało mi się wciągnąć znakomitych uczonych z Warszawy. Najwięcej wniosły dwie wielkie damy warszawskiej polonistyki prof. Jadwiga Puzynina i prof. Renata Grzegorczykowa. Wiele zawdzięczam rozmowom z nimi na tematy semantyki nazw wartości, obie wsparły też dzielnie mój „szalony pomysł” (jak to ktoś powiedział) opracowania Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów (ma on zwieńczyć w roku 2015 prace prowadzone w ramach programu EUROJOS).
Na najbliższe lata (które, mam nadzieję, będą mi jeszcze dane) marzy mi się powrót do pracy nad Słownikiem stereotypów i symboli ludowych. Perspektywa kontynuacji jest nie najgorsza (uzyskałem w roku 2015 grant NPRH na kolejny tom). Ten Słownik to największa przygoda mojego życia. Między innymi dlatego, że łączy zainteresowanych ludzi, daje radość wspólnej pracy badawczej. To prace nad Słownikiem przyciągnęły młode, zdolne osoby spośród studentów i doktorantów (a wypromowałem prawie 300 magistrów i 22 doktorów; najwytrwalsza była Stanisława Niebrzegowska, od 2001 moja żona, obecnie profesor, kierownik zakładu, w którym jeszcze pracuję na cząstce etatu naukowego), z doktoratów wydano 12 książek. Prace słownikowe stanowiły też pomost do nauki światowej, bo zainteresowanie nimi okazali etnolingwiści rosyjscy z Moskwy, z grupy prof. Nikity Tołstoja i Swietłany Tołstojowej (z grupą tą utrzymujemy żywy kontakt do dziś), językoznawcy z Niemiec (dr Joerg Zinken, który zainicjował wydanie po angielsku zbioru moich artykułów), i Francji (prof. James Underhill, który zaprosił mnie z wykładami do Rouen w marcu 2015).
Okazało się, że polska kultura ludowa jest interesująca jako przedmiot badań naukowych, prace nad nią mogą otwierać szerokie perspektywy porównawcze, stanowić przedmiot i materiał wymiany międzynarodowej. A znajomość tej kultury, doświadczenie prowincjonalności i wiejskości, tego co egzystencjalnie istotne, elementarne, to w dzisiejszym pluralistycznym świecie wielki kapitał, dobre wyposażanie emocjonalne i intelektualne.


Tadeusz ChabrowskiTadeusz Chabrowski – ur. 1934 w Złotym Potoku koło Częstochowy, zm. 2016 w Nowym Jorku. Studiował w Instytucie św. Pawła w Krakowie. W roku 1961 wyjechał do USA, przez lata mieszkał w Nowym Jorku, gdzie do przejścia na emeryturę pracował jako optyk. Debiutował w 1960 r. w „Tygodniku Powszechnym”. W Londynie nakładem Oficyny Poetów i Malarzy ukazały się jego Madonny (1963) i Lato w Pensylwanii (1965). Następne zbiory wierszy: Drzewo mnie obeszło (1973), Wiersze (1975), Nowy drewniany rower (1993), Panny z wosku (1992), Miasto nieba i ziemi (1994), Zakwitnę wieczorem (1996), Gałąź czasu. A Branch of Time (1996), Kościół pod słońcem (1998), Zielnik Sokratesa (2005), Muzy z mojej ulicy (2006), Dusza w klatce (2006), Mnisi, czyli nierymowane strofy o cnotach (2008), Poezje wybrane (2009), Magister Witalis (2011), Vermont (2013), Dom w chmurach (2016), Nitka nieskończoności (2016). Opublikował także powieści Skrawki białego habitu (2010) i Białe nieszpory (2012). Dwukrotny laureat Nagrody Fundacji Kościelskich. Publikował w paryskiej „Kulturze”, londyńskich „Wiadomościach” i warszawskiej „Więzi”; od wielu lat związany z „Akcentem”. Był ojcem Tomka i dziadkiem Łukasza i Chloe.


Dora Kacnelson, może 1992-1993, Łódź

Dora Kacnelson, możę 1992-1993, Łódź

Dora Kacnelson – ur. 1921 w Białymstoku, zm. 2003 w Berlinie. Historyczka, literaturoznawczyni i slawistka, badaczka dziejów Kresów Wschodnich i polskich zesłańców. Jej rodzice, Basewa i Berl, w 1920 r. w obawie przed wzmagającymi się prześladowaniami komunistycznymi członków żydowskiej antysyjonistycznej partii robotniczej Bund uciekli ze Związku Radzieckiego do Polski. W Białymstoku uczęszczała do szkoły powszechnej, w której – jak wspomina – kultywowano pamięć wieszczów i bohaterów powstań. W czasie okupacji sowieckiej pod koniec 1939 r. rodzina opuściła Białystok i przeniosła się do krewnych w Leningradzie, co jednak nie uchroniło jej przed tragedią – rodzice zginęli podczas blokady miasta. Na Uniwersytecie Leningradzkim Dora Kacnelson ukończyła rusycystykę. Po obronie doktoratu Mickiewicz a poezja ludowa ze względu na szerzący się antysemityzm długo nie mogła znaleźć pracy. Po kilku latach starań Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego skierowało ją na Białoruś, by tam prowadziła wykłady z literatury światowej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Połocku. W okresie tym często jeździła do Wilna i w tamtejszych archiwach intensywnie pracowała nad literackimi i historycznymi polonikami, które wykorzystywała w późniejszych publikacjach. Na skutek represji w 1961 r. przeniosła się na Syberię, gdzie znalazła zatrudnienie w Wyższej Szkole Pedagogicznej w mieście Czyta. Równolegle w Okręgowym Archiwum Męczeństwa badała dzieje polskich zesłańców w Narczyńsku i Irkucku. Po tym jak poparła protest studentów niesłusznie wyrzuconych z uczelni, również została z niej usunięta. W 1966 r. przeniosła się do Drohobycza, gdzie w końcu także wyrzucono ją z pracy w Instytucie Pedagogicznym – w 1983 r. za to, że wbrew zakazowi sekretarza partii pojechała do Kijowa na IX Światowy Zjazd Slawistów. Od momentu zamieszkania w Drohobyczu działania naukowe i aktywność publicystyczną łączyła z pracą społeczną, oświatową i charytatywną. Wykładała literaturę i historię polską, organizowała koła nauki języka polskiego i wieczory poezji polskiej, jeździła do Lwowa, by w tamtejszych archiwach i dawnym Ossolineum prowadzić prace badawcze. Była energiczną członkinią Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Drohobyckiej, założycielką gminy żydowskiej w Drohobyczu i wiceprezeską lwowskiej okręgowej gminy judaizmu reformowanego Złote Wrota (Ture Zagav), założyła też Międzynarodowe Towarzystwo Brunona Schulza i z pasją postulowała utworzenie muzeum tego artysty. Odwiedzała mieszkających na Kresach Żydów, ubogie polskie rodziny i żyjących samotnie Polaków, których wspierała materialnie i zabiegała w kraju o pomoc dla nich. Dla kombatantów Wojska Polskiego i podziemia niepodległościowego próbowała pozyskać emerytury z Polski.

Poza licznymi artykułami ogłaszanymi w czasopismach polskich i zagranicznych oraz biogramami polskich zesłańców drukowanymi przez lata w Polskim Słowniku Biograficznym PAU–PAN opublikowała książki: Z dziejów polskiej pieśni powstańczej XIX wieku. Folklor powstania styczniowego (1974), Poezja Mickiewicza wśród powstańców. Wiek XIX. Z archiwów Wilna (1999), Rok 1863 na Polesiu Kijowskim. Pamiętnik Józefa Sobkowicza (opracowanie Dora Kacnelson, Krzysztof Gębura; 2000), Skazani za lekturę Mickiewicza. Z archiwów Lwowa i Wilna (2001).

Była ambasadorką polskich spraw na całym świecie, stanowczo i niestrudzenie walczyła z wszelkimi przejawami antypolonizmu. Nazywała siebie „polską Żydówką”; w 2002 r. – kilka miesięcy przed śmiercią – swą ostatnią prelekcję w Klubie Inteligencji Katolickiej w Lublinie zakończyła następującymi słowami: „Przed Wielką Polską chylę czoło! Kocham ją, pozostanę jej wierną do końca życia, ja, polska Żydówka”. Z tytułu szczególnych zasług na rzecz polskiej nauki i kultury premier rządu polskiego przyznał jej w latach 90. emeryturę. Uhonorowano ją też m.in. Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1997), Krzyżem Sybiraków (2001) oraz orderem Polonia Mater Nostra Est (2002).

Swego przyszłego męża poznała jeszcze w czasach studenckich w Leningradzie. Nie od razu mogli jednak wieść wspólne życie, ponieważ Aleksiej Andrejewicz Jegorow za swe poglądy został ukarany jedenastoletnim pobytem w łagrach sowieckich na Kołymie. Po uwolnieniu ukończył studia i pracował jako wykładowca historii literatury, pomagał ponadto żonie w opracowywaniu materiałów archiwalnych i przygotowywaniu publikacji naukowych. Stryj Dory Kacnelson – znany pisarz żydowski Berl Kacnelson – był ministrem w rządzie Izraela. Jeden z dalszych krewnych, Icchak Kacnelson – poeta i dramaturg tworzący w językach hebrajskim i jidysz – został zamordowany w 1944 r. w hitlerowskim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.


 Fot. Iwona Burdzanowska

Fot. Iwona Burdzanowska

Ryszard Kapuściński – ur. 1932 w Pińsku, zmarł 2007 w Warszawie. Reportażysta, publicysta, fotograf, poeta. Autor wnikliwych i pełnych dramatyzmu relacji o przeobrażeniach społeczno-politycznych, głównie w krajach Trzeciego Świata i na obszarze byłego ZSRR. Jego wczesny poetycki debiut w 1949 r. na łamach tygodnika „Dziś i Jutro” zwrócił uwagę redaktorów powstającego wówczas pisma „Sztandar Młodych”, którzy zaproponowali młodemu twórcy współpracę. W 1950 r. rozpoczął studia na wydziale polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, ale potem przeniósł się na historię, przerywając czasowo pracę w redakcji. Po powrocie do zawodu dziennikarza otrzymał w 1956 r. pierwszą nagrodę (i Złoty Krzyż Zasługi) za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, w którym sugestywnie opisał trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku odbył pierwszą podróż pozaeuropejską – do Indii, w kolejnym – przez Tokio i Hongkong – do Chin. Do Polski wrócił w grudniu, by złożyć dymisję z funkcji członka kolegium po zwolnieniu kierownictwa redakcji „Sztandaru Młodych” za poparcie dla krytycznego wobec władzy tygodnika „Po Prostu”. Potem znalazł zatrudnienie w „Polityce” (w latach 1953-1981 był członkiem PZPR). W tym czasie odwiedził m.in. Ghanę, Dahomej i Niger, a także Kair, skąd przedostał się do pogrążonego w wojnie domowej Konga. Od 1962 r. pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Po malarycznym zapaleniu opon mózgowych i gruźlicy powrócił do Polski na rehabilitację, po czym dosyć szybko wyruszył na Kaukaz, w podróż po południowych republikach ZSRR. Jesienią 1967 r. wyjechał jako korespondent PAP do Ameryki Łacińskiej, gdzie spędził pięć lat, mieszkając w Chile, Peru, Brazylii i Meksyku. Po powrocie zrezygnował z etatu w PAP, nie zrywając jednak współpracy. W latach 70. podróżował na Bliski Wschód, do Indii, na Cypr, do wielu państw Afryki, dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. W 1974 r. został reporterem tygodnika „Kultura”. Prowadził zajęcia na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 80., jakby szukając wytchnienia od relacjonowania kolejnych rewolucji i przewrotów, których w sumie widział dwadzieścia siedem (a zapewne także ze względu na stan wojenny), zarzucił wyjazdy reporterskie i zwrócił się ku publicystyce oraz poezji, zaczął też notować swoje refleksje, swobodne uwagi i spostrzeżenia, które wraz z zebranymi cytatami złożyły się na pierwszy tom Lapidariów. Jednak już na początku następnej dekady wybrał się w dwuletnią podróż po byłych południowych republikach ZSRR. Później odbywał wyprawy nie tyle reporterskie, ile antropologiczne. Taką właśnie perspektywę ujawniają jego ostatnie, najbardziej osobiste, refleksyjne i eseistyczne reportaże.
Ogłosił następujące książki: Busz po polsku (1962), Czarne gwiazdy (1963), Kirgiz schodzi z konia (1968), Gdyby cała Afryka (1969), Che Guevara – Dziennik z Boliwii (1969, przekład i przypisy R. Kapuścińskiego), Dlaczego zginął Karl von Spreti? (1970), Chrystus z karabinem na ramieniu (1975), Jeszcze dzień życia (1976), Wojna futbolowa (1978), Cesarz (1978), Szachinszach (1982), Notes (1986, tom wierszy), Wrzenie świata (1988, zbiór), Lapidarium (1990), Imperium (1993), Lapidarium II (1995), Lapidarium III (1997), Heban (1998), Lapidarium IV (2000), Z Afryki (2000, album fotograficzny), Lapidarium V (2001), Autoportret reportera (2003), Podróże z Herodotem (2004), Prawa natury (2006, tom wierszy), Ten Inny (2006), Lapidarium VI (2007). Po śmierci autora wydano: Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku (2007), Dałem głos ubogim (2008), Pisanie (2012), To nie jest zawód dla cyników (2013, fragmenty w „Akcencie” 2012 nr 3). W 2008 r. w serii Biblioteki „Gazety Wyborczej” opublikowano Dzieła wybrane Ryszarda Kapuścińskiego obejmujące 16 tomów (w tym 4 audiobooki). Wszystkie książki zostały opatrzone esejami autorstwa znanych pisarzy. W 2012 r. nakładem Wydawnictwa UMCS ukazały się Wiersze zebrane. Collected Poems – pełna edycja utworów poetyckich (tłumaczenia Diany Kuprel i Marka Kusiby).
W głośnych książkach Cesarz (adaptacja sceniczna 1979) i Szachinszach przedstawił mechanizmy, rozwój i upadek współczesnych form despotyzmu. W Hebanie ukazał dramatyczną sytuację Afryki. Kolejne części Lapidarium (I-VI, 1990-2007) zawierają zapiski z pogranicza reportażu, eseju i dziennika intymnego, natomiast Podróże z Herodotem (2004) to wielki esej z elementami reportażu. Twórczość Ryszarda Kapuścińskiego była tłumaczona na ponad dwadzieścia języków. Pierwszą monografią twórczości Kapuścińskiego była praca zbiorowa „Życie jest z przenikania…”. Szkice o Twórczości Ryszarda Kapuścińskiego pod red. Bogusława Wróblewskiego (PIW, Warszawa 2008).
Wielokrotnie nagradzany w kraju i za granicą, wyróżniony siedmioma doktoratami honorowymi polskich i zagranicznych uniwersytetów. Był współzałożycielem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” i członkiem jej Rady Programowej , na łamach „Akcentu” ogłaszał wiersze i eseistykę.
Jego żoną jest Alicja Kapuścińska (nazwisko panieńskie Mielczarek), doktor pediatrii, a córką Zofia (Rene Meisner) – artystka zajmująca się fotografią, zwolenniczka ekologicznego stylu życia dokumentująca dewastację środowiska naturalnego (w latach 70. wyemigrowała do Vancouver w Kanadzie).


Istvan Kovacs

Fot. Jarosław Wach

István Kovács – ur. 1945 w Budapeszcie. Poeta, prozaik, eseista, historyk i dyplomata. W latach 1990-1994 radca ds. kultury Ambasady Węgier w Warszawie, w latach 1994-1995 oraz 1999-2003 Konsul Generalny Republiki Węgierskiej w Krakowie. Wieloletni wykładowca na Uniwersytecie Loránda Eötvösa w Budapeszcie. Od 1995 r. kierował założoną przez siebie Katedrą Polonistyki na Uniwersytecie Petera Pázmánya w Piliscsabie. Członek grupy poetyckiej „Dziewięć”, która zaprezentowała się publiczności literackiej na łamach słynnej antologii Elérhetetlen föld (1969, Nieosiągalna ziemia). Pracę doktorską (1976 r.) napisał na temat Wstępny okres poezji Cypriana Kamila Norwida. Autor wielu tomów wierszy, esejów, monografii historycznych. Po polsku opublikowano zbiory jego wierszy Księżyc twojej nieobecności (Kraków 1991) i Okruchy przestrzeni (Sejny 2003), powieść Lustro dzieciństwa (Warszawa 2002), na podstawie której w 2006 r. – z okazji 50 rocznicy wybuchu węgierskiej rewolucji – nakręcono film fabularny. Wydał także monografie historyczne: Polacy w węgierskiej Wiośnie Ludów 1848-1849. „Byliśmy z wami do końca” (Warszawa 1999), Józef Bem – bohater wiecznych nadziei (Warszawa 2002, 2009) oraz Nieznani polscy bohaterowie powstania węgierskiego 1848-1849 (Warszawa 2010). Za monografię Polacy w węgierskiej Wiośnie Ludów… w 2000 r. jako pierwszy otrzymał Nagrodę im. Henryka Wereszyckiego i Wacława Felczaka.
Tłumaczył na węgierski teksty m.in. Mariana Brandysa, Melchiora Wańkowicza, Ryszarda Kapuścińskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Edwarda Stachury, Stanisława Komornickiego i kilkudziesięciu polskich poetów dawnych i współczesnych. Przełożył także utwory kilku poetów i prozaików niemieckich, m.in. Georga Büchnera. W latach 2004-2011 był współpracownikiem naukowym Instytutu Historii Węgierskiej Akademii Nauk, dla którego przygotował wydany w 2007 r. Leksykon legionu polskiego 1848-1849, zawierający 2600 biogramów. Za to dzieło otrzymał nagrodę Węgierskiej Akademii Nauk. Laureat licznych nagród literackich i naukowych. Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) i członek jej Rady Programowej. Od lat 80. XX wieku ogłasza w „Akcencie” liczne teksty literackie i opracowania historyczne. W 2011 r. otrzymał największą po Nagrodzie Kossutha węgierską nagrodę państwową – Wieniec Laurowy (2011), uhonorowany także m.in. Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2009). Od 2012 r. jest zagranicznym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, która przygotuje kolejne wydanie wspomnianego leksykonu, zawierającego już ponad 4000 biogramów.
Jest honorowym obywatelem pięciu miast polskich: Gorlic, Jarosławia, Krakowa, Lubaczowa i Zwierzyńca. Od 2011 r. żyje w malutkiej wsi, słynącej z dobrze zachowanej dawnej architektury Salföld. Jest ojcem dwojga dzieci (Orsolya, Mihály) i dziadkiem (wnuczka Anna Dorottya). O sobie pisał kiedyś: „Poeci uważają go za historyka, historycy za poetę. Poeta i historyk, jak się spotykają, mówią o nim, że jest tłumaczem literatury…”. W sumie mają rację: jest nimi wszystkimi – naraz.


Hanna Krall na spotkaniu autorskim. Fot. Marek Obara

Hanna Krall na spotkaniu autorskim. Fot. Marek Obara

Hanna Krall – ur. 1935 w Warszawie. Jedna z najwybitniejszych polskich reporterek. Pracowała w „Życiu Warszawy” i „Polityce” (odeszła z „Polityki” w stanie wojennym). Była zastępcą kierownika literackiego Zespołu Filmowego „Tor”, współpracowała z Krzysztofem Kieślowskim. Uczyła zawodu młodych reporterów „Gazety Wyborczej”. W roku 1977 ukazała się jej najsłynniejsza książka – Zdążyć przed Panem Bogiem – zapis rozmów z Markiem Edelmanem. Zastosowaną tu technikę wielu planów czasowych Krall wykorzystała również w powieściach Sublokatorka (1985) oraz Okna (1987). Zdążyć przed Panem Bogiem otwiera w pisarstwie Krall nowy rozdział: tematykę zagłady, splątanych losów polsko-żydowsko-niemieckich związanych z II wojną światową i latami powojennymi. Poza wspomnianymi tomami reporterka opublikowała m.in.: Sześć odcieni bieli (1978), Trudności ze wstawaniem (1988), Hipnozę (1989), Taniec na cudzym weselu (1993), Dowody na istnienie (1995), Tam już nie ma żadnej rzeki (1998), To ty jesteś Daniel (2001), Wyjątkowo długą linię (2004), Król kier znów na wylocie (2006), Żal (2007), Różowe strusie pióra (2009), Białą Marię (2011, wyd. poszerzone 2013). Jest laureatką wielu prestiżowych nagród, w tym Nagrody Polskiego PEN Clubu (1990), Nagrody Podziemnej „Solidarności” (1985), Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury (1999), Nagrody im. Poli Nireńskiej i Jana Karskiego (1999), Nagrody Porozumienia Europejskiego (Lipsk 2000) oraz Nagrody Herdera. W 2005 r. jej książka Wyjątkowo długa linia była nominowana do Nagrody Nike za, a w 2007 r. Król Kier znów na wylocie do Literackiej Nagrody Środkowoeuropejskiej Angelus. W 2009 r. otrzymała najwyższe wyróżnienie Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich – Dziennikarski Laur, a także Nagrodę Literacką im. Władysława Reymonta, w 2014 r. przyznano jej za całokształt twórczości Nagrodę Literacką im. Juliana Tuwima. Odznaczona m.in. Orderem Ecce Homo (2001) i Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2014). Przekłady jej książek ukazały się w Stanach Zjednoczonych, Francji, Niemczech, Hiszpanii, Holandii, Izraelu, Szwecji, Czechach, Rumunii, Finlandii, Słowacji, na Węgrzech i we Włoszech. Mieszka w Warszawie.


StefanKruk2010Stefan Kruk – ur. 1939 w Wąwolnicy. Historyk teatru i literaturoznawca. Emerytowany pracownik Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; w latach 1997-2004 kierownik Zakładu Pozytywizmu i Młodej Polski, potem pracownik Zakładu Teatrologii. Absolwent filologii polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, pracę magisterską i doktorską napisał pod kierunkiem prof. dr hab. Ireny Sławińskiej, stopień doktora otrzymał na Uniwersytecie Łódzkim w 1968 r. na podstawie rozprawy Adam Grzymała-Siedlecki – człowiek teatru, zaś po opublikowaniu książki Życie teatralne w Lublinie 1782-1918 uzyskał habilitację na UMCS w 1982 r., gdzie pracował od końca lat 70. (tytuł profesora w 1998 r.). Był jednym z pierwszych badaczy dramaturgii Stanisława Ignacego Witkiewicza – poświęcił mu swoją pracę magisterską, której fragmenty publikował w „Rocznikach Humanistycznych”. Najważniejszą sferą jego badań stała się jednak historia teatru lubelskiego. Jest autorem monografii: Repertuar teatru lubelskiego 1864-1890 (1979), Życie teatralne w Lublinie 1782-1918 (1982), Teatr Miejski w Lublinie 1918-1938 (1997), Aktorzy teatru lubelskiego 1915-1939 (2001), a także licznych artykułów naukowych z zakresu tej tematyki ogłaszanych m.in. w „Akcencie”, „Pamiętniku Teatralnym” i „Ruchu Literackim”. Współredagował tomy: Myśl teatralna Młodej Polski (1966), Dramat biblijny Młodej Polski (1992), Dojrzewanie do pełni życia. Starość w literaturze polskiej i obcej (2006). Ważny element jego dorobku stanowią teksty popularyzujące wiedzę o przeszłości lubelskiego (i nie tylko) teatru, które zamieszczał w pismach takich, jak: „Kamena”, „Kurier Lubelski”, „Na Przykład” czy „Lublin. Kultura i Społeczeństwo”. Poza tym zajmuje się również krytyką teatralną i literacką. Lubi muzykę kameralną XVIII i XIX wieku, malarstwo pejzażowe oraz pracę w ogródku.


Leszek_Madzik_WF_SP_KUL_2013_2Leszek Mądzik – ur. 1945 w Bartoszowinach w Górach Świętokrzyskich. Studiował na KUL, tytuł magistra sztuki otrzymał w Akademii Teatralnej im. Zelwerowicza w Białymstoku, a doktorat w warszawskiej ASP. Scenę Plastyczną KUL założył w 1969 r., od tego czasu zrealizował ponad dwadzieścia premier, m.in. Ecce homo (1970), Wieczerza (1972), Ikar (1974), Zielnik (1978), Brzeg (1983), Wrota (1989), Tchnienie (1992), Szczelina (1994), Kir (1997), Odchodzi (2003), Bruzda (2005), Dialog (2010), Przejście (2010), Lustro (2013), Cień (2013). Jego teatr brał udział w ponad pięćdziesięciu międzynarodowych festiwalach, przywożąc z nich nagrody i wyróżnienia (np. nagroda krytyków za Wilgoć na festiwalu w Kairze; nagroda za reżyserię, scenografię i technikę teatralną za Zielnik na festiwalu w Japonii; nagroda specjalna na Festiwalu Teatralnym w USA; wyróżnienie na Światowej Wystawie Scenografii Praskie Quadriennale w Pradze). Autor wielu scenografii w teatrach polskich, portugalskich, francuskich i niemieckich. Prowadził zajęcia ze studentami na zaproszenie uniwersytetów i szkół artystycznych m.in. w Helsinkach, Berlinie, Amsterdamie, Waszyngtonie, San Francisco, Bonn, Hamburgu, Lyonie, Pradze, Buffalo, Rennes, Dublinie, Rydze, Poznaniu. W 1997 r. dla Teatru Telewizji wyreżyserował własną sztukę Pętanie. Jest członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików. Swoje prace prezentował m.in. w Galerii Krytyków „Pokaz” w Warszawie, w Galerii Instytutu Polskiego w Wiedniu, w Centrum UNESCO w Bejrucie, w Galerii Opery w Kairze, w Centrum Sztuki i Technik Japońskich Maanga w Krakowie, w Muzeum Lubelskim, w Galerii Sztuki Katolickiego Uniwersytetu w Santiago de Chile, w Theater-Cai w Tokio, w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, w The Saddlery Gallery w Edmonton w Kanadzie, w Muzeum Teatralnym w Warszawie. W 1986 r. założył Galerię Sztuki Sceny Plastycznej KUL, w której zrealizowano wiele wystaw wybitnych twórców kultury polskiej (por. tekst L. Lameńskiego, „Akcent” 2007 nr 1). Projektodawca Muzeum Współczesnej Sztuki Sakralnej w Kielcach; autor licznych plakatów i grafiki książkowej, a także tomów, m.in. Życie ku śmierci. Scena Plastyczna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (1991), Fotografia, faktura – czas – sacrum – postać (2002) i Obrazy bez tytułu (2012). Laureat wielu nagród i odznaczeń, otrzymał m.in. Złoty Krzyż Zasługi (1995), Medal Unii Lubelskiej (2000), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2001), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2008), Medal Papieskiej Rady ds. Kultury „Per artem ad Deum” (2008), tytuł „Zasłużony dla Ziemi Lubelskiej” (2009), tytuł profesora sztuk plastycznych (2010), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2011), statuetkę Angelusa za całokształt twórczości (Lublin 2012), Papieski Krzyż Zasługi „Pro Ecclesia et Pontifice” (2014), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2015), Nagrodę Główną Feniks 2016, Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2016).


Waldemar MichalskiWaldemar Michalski – ur. 1938 we Włodzimierzu Wołyńskim. Absolwent polonistyki KUL, w latach 1962-1985 kustosz w bibliotece tej uczelni, od 1985 r. do 2013 r. sekretarz redakcji „Akcentu”. W prasie debiutował w 1957 r. jako publicysta i reporter. Autor ośmiu zbiorów wierszy, m.in. Pejzaż rdzawy (1973), Lekcja wspólnego języka (1999), Tryptyk z gwiazdą (2006), Z podróży na Wschód (2013), a także licznych szkiców literackich, zebranych m.in. w tomach Słowa i twarze (2003) oraz Klucze i słowa (2011). Bardzo aktywny w życiu kulturalnym Lublina – współzałożyciel m.in. studenckiego Klubu Literackiego „Kontrapunkty” (1965) i Nauczycielskiego Klubu Literackiego im. J. Czechowicza (1967), członek grupy poetyckiej „Signum” (1980). Opracował i zredagował kilka obszernych prac zbiorowych i almanachów, m.in. monumentalną antologię Pięć wieków poezji o Lublinie (2002, wyd. poszerzone 2006). Dwukrotny laureat Nagrody Literackiej im. J. Czechowicza (1974 i 1992 za tom wierszy Będziesz jak piołun). Współzałożyciel (1994) i nieprzerwanie sekretarz zarządu Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” oraz członek jej Rady Programowej. Członek ZLP. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1990 i powtórnie 2005), Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1998), Nagrodą im. Witolda Hulewicza (2006), medalem „Gloria Artis” (2009), bibliofilskim Orderem Białego Kruka ze Słonecznikiem (2009). Żona Stefania, troje dzieci (Janusz, Joanna i Lech), troje wnuków i jedna prawnuczka.


Wojciech Młynarski

Fot. J. Jędrzejek

Wojciech Młynarski – ur. 1941 w Warszawie. Autor tekstów piosenek (około 2 tys.), poeta, satyryk, artysta kabaretowy, dramaturg, scenarzysta, reżyser teatralny, librecista, piosenkarz, kompozytor i tłumacz. Absolwent filologii polskiej, początkowo związany z kabaretami warszawskimi (Hybrydy, Dreszczowiec, Dudek, Owca).
W 1963 r. na Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu zdobył wyróżnienie za utwór Ludzie to kupią. Rok później otrzymał dwie pierwsze nagrody za piosenki Spalona ziemia i Z kim tak ci będzie źle jak ze mną z muzyką Romana Orłowa, wykonane przez Kalinę Jędrusik. Potem zwyciężał wielokrotnie. Od 1965 r. również sam wykonuje swoje utwory.
Autor programów kabaretowych (m.in. Róbmy swoje, Hemar); librett operowych (Henryk VI na łowach, Kalmora – muz. Karol Kurpiński) i musicalowych (Cień, Awantura w Recco – muz. Maciej Małecki; Wesołego powszedniego dnia, Nędzy uszczęśliwionej epilog – muz. Jerzy Derfel; Niedopasowani, czyli Goliath i Wieloryb – współautor Krzysztof Dzikowski, muz. Marek Sart), piosenek literackich i kabaretowych o charakterze refleksyjnym i satyrycznym, często z aktualnym podtekstem politycznym (W co się bawić – 1967, Ballada o dzikim zachodzie, Po co się denerwować, W Polskę idziemy – 1972, Życie, kocham cię nad życie – 1986). Na łamach „Akcentu” ogłosił wiele swoich utworów oraz tłumaczeń piosenek Włodzimierza Wysockiego, Jacques’a Brela i Bułata Okudżawy. Jest też twórcą scenariuszy i tekstów piosenek do telewizyjnych widowisk muzycznych Butterfly Cha-Cha (muz. Marek Sart), Śpiewy historyczne, Dziewczyny bądźcie dla nas dobre na wiosnę, Tradycyjna składanka, Ściany między ludźmi i Czy czasem tęsknisz oraz cyklu programów Z kobietą w tytule. Występował jako narrator filmowy i aktor (m.in. w serialu Janusza Łęskiego Rodzina Leśniewskich). Jego utwory były często wykorzystywane w polskich serialach telewizyjnych i filmach (m.in. w Wojnie domowej, Stawce większej niż życie, Pannie z mokrą głową i Szaleństwach Panny Ewy).
Pisał teksty dla takich artystów, jak: Michał Bajor, Hanna Banaszak, Ewa Bem, Halina Frąckowiak, Edyta Geppert, Anna German, Wiesław Gołas, Krystyna Janda, Irena Jarocka, Kalina Jędrusik, Krystyna Konarska, Halina Kunicka, Krzysztof Krawczyk, Dana Lerska, Grażyna Łobaszewska, Alicja Majewska, Krystyna Prońko, Łucja Prus, Maryla Rodowicz, Irena Santor, Jarema Stępowski, Grażyna Świtała, Zbigniew Wodecki, Andrzej Zaucha, a także następujących zespołów: Alibabki, Dwa Plus Jeden, Ptaki, Quorum, Skaldowie.
Tłumaczył teksty piosenek m.in. Charles’a Aznavoura, Georges’a Brassensa, Jacques’a Brela, Marleny Dietrich, Bułata Okudżawy, Włodzimierza Wysockiego (spektakle w „Ateneum”) i librett (m.in. musicalu Andrew Lloyda Webbera i Tima Rice’a Jesus Christ Supersta). Przełożył piosenki do musicali Huśtawka, Fantasics, Chicago i Kabaret.
Wybrana dyskografia: Wojciech Młynarski śpiewa swoje piosenki (1967), Dziewczyny bądźcie dla nas dobre na wiosnę (1968), Obiad rodzinny (1970), Recital ’71 (1971),Szajba (1980), Młynarski w Ateneum (1986), Jeszcze w zielone gramy (1989), Młynarski w Paryżu (1989), Piosenki… ballady… (1995), Róbmy swoje ’95 (1995), Złota Kolekcja – Absolutnie (2000), Prawie całość (5 płyt; 2001), Niedziela na Głównym. Gala 2001 (2002), Zamknięty rozdział (2003), Młynarski i Sent. Jesteśmy na wczasach… na żywo 2001 (2004), Czterdziecha (2005), Od piosenki do piosenki. Gwiazdozbiór muzyki rozrywkowej (2006), Pogadaj ze mną (piosenki Wojciecha Młynarskiego i Włodzimierza Nahornego (2008). W połowie lat 90. recitale Robimy swoje i Wieczór liryczny zostały wydane na kasetach VHS.
Wybrane książki Wojciecha Młynarskiego i o nim: W co się bawić (1983), Róbmy swoje (1984), Jeszcze w zielone gramy (1988), Robię swoje (1999), Moje ulubione drzewo, czyli Młynarski obowiązkowo (2007); Dariusz Michalski: Dookoła Wojtek. Opowieść o Wojciechu Młynarskim (2008), Piotra Derlatka: Poeci piosenki 1956-1989. Agnieszka Osiecka, Jeremi Przybora, Wojciech Młynarski i Jonasz Kofta (2012). W „Akcencie” pisał o nim Bogusław Wróblewski (Stańczyk i Kubuś w jednym stali dziele, 2007 nr 2).
Wielokrotnie nagradzany na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej Opole: wyróżnienia za Pożegnanie szansonistki i Ulicę Żabią (1963), dwie pierwsze nagrody za Z kim tak ci będzie źle jak ze mną w kategorii piosenek rozrywkowych i tanecznych oraz za Spaloną ziemię w kategorii piosenek aktorsko-literackich (1964), pierwsza nagroda za Światowe życie i Polską miłość (1965) w kategorii piosenek estradowych i kabaretowych, nagroda specjalna za Trochę miejsca oraz nagroda dla najlepszego wykonawcy piosenki studenckiej (1965), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za Po prostu jestem i Jesteśmy na wczasach oraz nagroda dziennikarzy za W co się bawić (1967), nagroda Polskiego Radia za Czekam tu (1969), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za Ach, co to był za ślub (1970), za W Polskę idziemy, drodzy panowie (1971), za Tango retro oraz nagroda publiczności (1975), druga nagroda za Kocham się w poecie (1977), druga nagroda za Gram w kiepskiej sztuce (1978), Nagroda Studia Gama za Żyj kolorowo (1979), druga nagroda w koncercie Premiery za Jeszcze się tam żagiel bieli (1980), wyróżnienie za Dla nowej miłości (1985), pierwsza nagroda w koncercie Premiery za Odkryjemy w sobie miłość nieznaną oraz wyróżnienie za Gram o wszystko (1986), druga nagroda w koncercie Premiery za Marsz samotnych kobiet oraz nagroda Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu za wybitną twórczość literacką i jej prezentację na festiwalach opolskich (1987), nagroda dziennikarzy za współtworzenie tradycji festiwalu (1988), wyróżnienie za Moją cierpliwo (1991), Grand Prix i Diamentowy Mikrofon (2008).
Inne wybrane nagrody i odznaczenia: pierwsza nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Piosenki Sopot za Po prostu jestem (1967), nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i TV (1980), Kalisz – 20. Kaliskie Spotkania Teatralne – wyróżnienie za teksty kupletów w przedstawieniu Bogusławski Wincentego Rapackiego w Teatrze Nowym w Łodzi (1980), nagroda artystyczna Solidarności za recital Róbmy swoje (z Jerzym Derflem) (1982), nagroda Srebrna Lira na festiwalu w Bratysławie (1984), Metronom ’87 za całokształt pracy artystycznej (1987), nagroda I stopnia ministra kultury i sztuki za całokształt twórczości estradowej (1987), nagroda prezydenta m.st. Warszawy za cykl przedstawień śpiewanych na scenie Teatru Ateneum (1989), nagroda ministra spraw zagranicznych (1990), Metronom ’91 za całokształt pracy artystycznej (1991), nagroda Programu III Polskiego Radia im. Mateusza Święcickiego (1993), Nagroda Artystyczna Polskiej Estrady Prometeusz za wybitne osiągnięcia w sztuce estradowej (1994), Super Wiktor (1997), tytuł mistrza mowy polskiej w 4. Konkursie Mistrz Mowy Polskiej (2004), Złote Berło, nagroda Fundacji Kultury Polskiej (2008), Złoty Fryderyk, nagroda Polskiej Akademii Fonograficznej za całokształt dokonań artystycznych (2011); Złoty Krzyż Zasługi (1981), Honorowa Odznaka ZAiKS-u (z okazji 75-lecia ZAiKS-u; 1993), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2000), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2007), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011).
Na jubileusz czterdziestolecia pracy artystycznej Wojciecha Młynarskiego Magda Umer przygotowała w 2003 r. w Teatrze Ateneum widowisko Młynarski, czyli trzy elementy z jego utworami. Na tej samej scenie w listopadzie jubilat dał cykl występów pod tytułem Czterdziecha. W 2013 r. odbyła się I edycja Festiwalu Twórczości Wojciecha Młynarskiego w Sopocie z udziałem artysty.
Był żonaty z Adrianną Godlewską. Ich dziećmi są prezenterki telewizyjne: Agata Młynarska-Kieniewicz i Paulina Młynarska-Moritz, oraz syn Jan.


Wiesław Myśliwski

Fot. Jarosław Wach

Wiesław Myśliwski – ur. 1932 w Dwikozach pod Sandomierzem. Prozaik, dramaturg, scenarzysta filmowy, redaktor. Uczył się w gimnazjum i liceum ogólnokształcącym w Sandomierzu, ukończył filologię polską na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (na którym studiował wraz z przyszłą żoną). Debiutował w prasie w 1955 r. recenzją powieści Etienne de Greff Noc jest moim światłem. W latach 1955-1976 pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej w Warszawie jako asystent redaktora, redaktor, kierownik redakcji literatury współczesnej, zastępca redaktora naczelnego. Był redaktorem naczelnym kwartalnika społeczno-kulturalnego „Regiony” (1975-1999), redaktorem naczelnym dwutygodnika (początkowo trzymiesięcznika) kulturalnego „Sycyna” (1993-1999), członkiem Narodowej Rady Kultury (w latach 1983-1989 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego), Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa (1986-1989), a także Związku Literatów Polskich (1971-1983). Od 1997 r. jest przewodniczącym jury konkursu – Ogólnopolskiej Nagrody im. Aleksandra Patkowskiego w Sandomierzu.
W swym dorobku ma powieści (wielokrotnie wznawiane): Nagi sad (1967), Pałac (1970), Kamień na kamieniu (1984), Widnokrąg (1996; nagroda Nike), Traktat o łuskaniu fasoli (2006; Nagroda Literacka Gdynia, Nike, TVP Kultura, miesięcznika „Odra”, książka 25-lecia – plebiscyt słuchaczy Programu 2 Polskiego Radia), Ostatnie rozdanie (2013, nominacja do Angelusa w 2014). Dramaty: Złodziej (1973), Klucznik (1978), Drzewo (1988), Requiem dla gospodyni (2000). Scenariusze filmowe: Przez dziewięć mostów (1972, według powieści Nagi sad), Droga (TV 1980, według powieści Kamień na kamieniu), Klucznik (1979, na motywach sztuki Klucznik, współaut. W. Marczewski), Kamień na kamieniu (1995). Jego dzieła były tłumaczone m.in. na angielski (w Anglii i USA), bułgarski, chorwacki, czeski, estoński, francuski, gruziński, hebrajski, hiszpański, holenderski, litewski, łotewski, niderlandzki, niemiecki, rosyjski, rumuński, słowacki, serbski, ukraiński, węgierski, włoski. Ponadto były wystawiane na scenach teatrów, w Teatrze Telewizji i Teatrze Polskiego Radia oraz filmowane. Filmografia: Przez dziewięć mostów (1971, film fabularny telewizyjny, scen., dialogi Wiesław Myśliwski na podstawie Nagiego sadu, reż. Ryszard Ber), Pałac (1974, Teatr TV, reż. Ryszard Ber), Klucznik (1979, film fabularny telewizyjny, scen., reż. Wojciech Marczewski), Złodziej (1979, Teatr TV, reż., Stefan Szlachtycz), Droga (1980, film fabularny telewizyjny, scen., dialogi Wiesław Myśliwski na podstawie Kamienia na kamieniu, reż. Ryszard Ber), Pałac (1980, film fabularny, scen., reż. Tadeusz Junak), Popielec (1982, serial fabularny telewizyjny, scen. Wiesław Myśliwski, Ryszard Ber, reż. Ryszard Ber), Złodziej (1988, film fabularny telewizyjny, scen. Wiesław Helak, Tomasz Tryzna, reż. Wiesław Helak), Kamień na kamieniu (1995, scen. Wiesław Myśliwski, Ryszard Ber, reż. Ryszard Ber), W poszukiwaniu zgubionego buta (1997, Teatr TV, scen. na podstawie Widnokręgu, reż. Izabella Cywińska), Drzewo (1998, Teatr TV, adaptacja, reż. Izabella Cywińska, Dotknięcia (2001, Teatr TV, adaptacja na podstawie Widnokręgu, reż. Izabella Cywińska), Wiesław Myśliwski. Miejsca, których nie ma (2002, film dokumentalny z udziałem pisarza, scen., reż. Izabela Szylko), Saksofon (2012, Teatr TV, adaptacja na podstawie Traktatu o łuskaniu fasoli, reż. Izabella Cywińska).
Doktor honoris causa Akademii Świętokrzyskiej im. Jana Kochanowskiego w Kielcach (2007), Uniwersytetu Opolskiego (2009) oraz Rzeszowskiego (2012), Wielki Ambasador Polszczyzny (2015), Honorowy Obywatel Miasta Sandomierza (2007), laureat kilkudziesięciu nagród, w tym: Literackiej Nagrody im. Stanisława Piętaka (1968, 1974), Nagrody Ministra Kultury i Sztuki III stopnia (1971), Nagrody Państwowej za całokształt twórczości (1979), Funduszu Literatury (1984), Klubu Kultury Chłopskiej (1985), państwowej II stopnia (1987), prezesa Rady Ministrów II stopnia (1997), Władysława Stanisława Reymonta (1997), Nike (1997, 2007), im. Alfreda Jurzykowskiego (Nowy Jork, 1998), TV Kultura (2007), Nagrody Literackiej Gdynia (2007), miesięcznika „Odra” (2007), Grand Prix Litteraire de St. Emillion za Traktat o łuskaniu fasoli (2011), Nagrody im. S. B. Lindego (Toruń – Getynga, 2011), Nagrody Złote Berło Fundacji Kultury Polskiej (2011), The Best Translated Book Award (Nowy Jork) za Kamień na kamieniu (2012) – razem z tłumaczem Billem Johnstonem, Nagrody Literackiej m.st. Warszawy 2014 – tytuł Warszawskiego Twórcy (2014), Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2014). Uhonorowany m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1980), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998), Orderem Ecce Homo (2004), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2005), Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2006), statuetką Duma Regionu (Kielce 2009), Medalem Wojewody Lubelskiego (2009), Medalem Prezydenta Miasta Lublin (2009) oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2012). Mieszka z żoną Wacławą w Warszawie. Mają syna Grzegorza, są szczęśliwymi dziadkami.


Wacław Oszajca

Fot. Małgorzata Wróblewska

Wacław Oszajca SJ – ur. 1947 w Źwiartowie (pow. Tomaszów Lubelski), teolog po Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, ksiądz katolicki, jezuita. Okresowo przebywał i pracował w Niedrzwicy Kościelnej, Lubartowie, Łabuniach, Kaliszu, Gdyni, Poznaniu, Toruniu, Jastrzębiej Górze, a od 1995 r. w Warszawie. W latach 80. duszpasterz akademicki Politechniki Lubelskiej i przewodniczący Lubelskiego Komitetu Pomocy Internowanym i Represjonowanym. Autor ponad 20 książek, głównie poetyckich, m.in. Zamysł (1979), Z głębi cienia (1981), Listy ze strajku (1983), Łagodność domu (1984), Naszyjnik umiłowanego (1984), Ty za blisko, my za daleko (1985), Mnie się nie lękaj (1989), Powrót Uriasza i inne wiersze (1992), Juda przyjdzie ostatni (1992), Z dnia na dzień (1994), Zebrane po drodze (1998), Reszta większa od całości (2003), Odwrócona perspektywa (2009), ale także eseistycznych, m.in. Przy świecy i ogarku. Rozmowy, eseje, szkice (1995), Msza w kolorach tęczy (2003), Niemszalne kazania (2010), Z Biblią przez cały rok. Opowieści dla dzieci (2011), przekładanych na niemiecki, włoski, rosyjski, ukraiński, węgierski. Autor scenariuszy dla Teatru Polskiego Radia: Przyszli za późno, czyli w samą porę (2008), Czyściec Judy (2010), Ekspres Warszawa – Suwałki (2010). Członek jury Nagrody Literackiej Nike w latach 2003-2005 i Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego „O Liść Konwalii” im. Zbigniewa Herberta, przewodniczący jury Konkursu Poetyckiego „Rytmy Nieskończoności” im. Jacka Kaczmarskiego. Tłumacz, publicysta, komentator i dziennikarz prasowy, radiowy i telewizyjny. Stałe współpracuje z „Akcentem”, „Sceną”, „Tygodnikiem Powszechnym”, „W Drodze”, „Życiem Duchowym” i Polskim Radiem. Były redaktor naczelny miesięcznika społeczno-kulturalnego jezuitów „Przegląd Powszechny”. Emerytowany wykładowca na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW, obecnie wykłada na Papieskim Wydziale Teologicznym „Cellegium Bobolanum”. Przyznano mu m.in. nagrody im. Józefa Czechowicza III stopnia (1984) i I stopnia (1991) oraz im. Świętego Brata Alberta – Adama Chmielowskiego (2010), a także Medal „Zasłużony dla Tolerancji” (2000), Srebrny Krzyż Zasługi (2000), Odznakę Honorową „Zasłużony Działacz Kultury” (2001), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2004), Złoty Krzyż Zasługi (2005), Odznakę Honorową „Zasłużony dla Województwa Lubelskiego” (2009), Odznakę Honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2010), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2011) i Odznakę Polskiego Towarzystwa Stwardnienia Rozsianego „Ambasador SM” (2012). Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994) i członek jej Rady Programowej. Jest miłośnikiem pieszych wędrówek, zwłaszcza po Tatrach.


Fot. Iwona Burdzanowska

Fot. Iwona Burdzanowska

Dmytro Pawłyczko – ur. 1929 w Stopczatowie. Poeta, tłumacz poezji m.in. anglojęzycznej, polskiej, bułgarskiej i rosyjskiej, eseista, krytyk literacki, autor scenariuszy filmowych, działacz społeczny, polityk. Współtwórca Deklaracji Niepodległości Ukrainy. W latach 1999-2001 ambasador Ukrainy w Polsce, a od października 1995 r. do maja 1998 r. ambasador Ukrainy na Słowacji. Urodził się w rodzinie chłopskiej. Od jesieni 1945 r. do lata 1946 r. był przetrzymywany w areszcie, na podstawie sfabrykowanych dowodów oskarżony o przynależność do Ukraińskiej Powstańczej Armii. W 1953 r. ukończył wydział filologiczny Uniwersytetu Lwowskiego, kierował działem poezji magazynu „Żowteń”. Po przeprowadzce do Kijowa pracował w sekretariacie Związku Pisarzy Ukrainy. W latach 1971-1978 redaktor naczelny magazynu „Wseswit”. Był jednym z organizatorów Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy, Demokratycznej Partii Ukrainy, pierwszym przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, stał na czele Komisji Spraw Zagranicznych parlamentu ukraińskiego. Od 21 października 2005 r. był deputowanym IV kadencji Rady Najwyższej Ukrainy z ramienia Ukraińskiej Partii Ludowej. Autor wielu tomów wierszy, m.in.: Miłość i nienawiść (1953), Moja ziemia (1955), Czarna nić (1958), Wzywa prawda! (1958), Sonety (1978), Tajemnica twojej twarzy (1979), Spirala (1984), Nostalgia (1998), Poświadczam życie (2000), Naparstek (2002). Redaktor II tomu Antologii poezji polskiej (1979). W 2000 r. w Kijowie opublikował antologię własnych przekładów poezji polskiej od Jana Kochanowskiego do Darka Foksa Dzwony w zimie, w 2001 r. ukazało się jej poszerzone wydanie zatytułowane 50 polskich poetów. W Polsce wyszły dwa wybory jego wierszy: Istota rzeczy i inne wiersze (1980) w wyborze i przekładzie Floriana Nieuważnego oraz Tajemnica twojej twarzy (1989) w wyborze i przekładzie Bohdana Zadury, który też przełożył tom Naparstek (2000).


Leon Popek

Leon Popek – ur. 1958 w Karolinowie (woj. chełmskie), w rodzinie pochodzącej z Wołynia. Historyk, archiwista, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii (temat rozprawy: Dzieje diecezji łuckiej 1925-1939), pracownik Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów lubelskiego IPN. Inicjator działań zmierzających do ochrony i upamiętnienia miejsc związanych z eksterminacją przez nacjonalistów ukraińskich polskich wsi na Wołyniu oraz opiekun tych miejsc pamięci. Prezes Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej w Lublinie. Członek Rady Programowej Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota” w Puławach, członek Zarządu Okręgowej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i Wojewódzkiej Komisji nad Cmentarzami i Mogiłami Wojennymi.
Jak sam twierdzi, wybrał zawód historyka, by zbadać okoliczności zbrodni w Ostrówkach i w Woli Ostrowieckiej, skąd pochodziła jego matka Helena z d. Szwed. W latach 70. rozpoczął prywatnie zbieranie relacji świadków ludobójstwa OUN-UPA. Wraz z Tomaszem Trusiukiem doprowadził do wzniesienia pierwszego w Polsce pomnika rzezi wołyńskiej (Ruda-Huta, 1984). Od 1990 r. organizuje akcje renowacji i porządkowania wołyńskich cmentarzy. W latach: 1992, 2011, 2013 i 2015 współorganizował ekshumacje szczątków ofiar OUN-UPA oraz ich pogrzeby w Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej i Gaju. Jest autorem lub współautorem 23 książek i ponad 380 artykułów, głównie z zakresu historii Wołynia. Opublikował m.in. Świątynie Wołynia (1997), Wołyński testament (wraz z T. Trusiukiem, P. Wirą i Z. Wirą; 1997), Okrutna przestroga (wraz z J. Dębskim; 1997), Wołyń ocalić od zapomnienia (1997), Śladami ludobójstwa na Wołyniu (razem z Leonem Karłowiczem; 1998), Polesie – ocalić od zapomnienia (1998), Osadnictwo wojskowe na Wołyniu (1998), Włodzimierz Wołyński (1998), Polacy i Kościół rzymskokatolicki na Wołyniu w latach 1918-1997 (1999), Wołyń podróż sentymentalna (2000), Cmentarz parafialny w Ostrówkach na Wołyniu (2005), Duchowieństwo diecezji łuckiej. Ofiary wojny i represji okupantów 1939-1945 (wraz z Marią Dębowską; 2010), Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo (2011), Świadkowie oskarżają. Okrutna przestroga, część III (wraz z Leonem Karłowiczem, 2013). Otrzymał: Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1997), I Nagrodę „Przeglądu Wschodniego” (1998), tytuł „Bene Meritus Terrae Lublinensi” (2010), nagrodę w kategorii „Najlepsza książka popularnonaukowa poświęcona historii Polski w XX wieku” za Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo (2011), Srebrny Krzyż Zasługi (2014), Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1992) przyznawany przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz Medal Mickiewicz-Puszkin (2016) przyznany przez Stowarzyszenie Polska-Wschód za publikacje związane ze zbrodniami na Wołyniu oraz opiekę nad polskimi miejscami pamięci za wschodnią granicą Polski.
Żonaty z Jolantą Popek, ma czworo dzieci: Agnieszkę, Annę, Michała i Pawła.


Mykoła Riabczuk

Fot. Tomasz Kułakowski

Mykoła Riabczuk – ur. 1953 w Łucku. Poeta, prozaik, krytyk literacki, tłumacz, kulturolog i politolog. Absolwent Politechniki Lwowskiej (1977) i Instytutu Literackiego im. Gorkiego w Moskwie (1988). W latach 70. brał aktywny udział w undergroundowym życiu kulturalnym Lwowa. Był redaktorem (1984-1992), a następnie (do 1996) zastępcą redaktora naczelnego miesięcznika poświęconego literaturze światowej „Wseswit”, szefem działu krytyki czasopisma „Suczasnist” (1991-1995), współzałożycielem (1997) opiniotwórczego czasopisma „Krytyka”, w którym zamieszczał m.in. omówienia publikacji paryskiej „Kultury”. Jest autorem szkiców krytycznoliterackich Потреба слова (1985) i Каміння й Сізіф (2016), zbioru wierszy Зима у Львові (1989), tomu opowiadań Деінде, тільки не тут (2002) i kilkunastu książek poświęconych sytuacji kultury ukraińskiej po roku 1991, m.in.: Від Малоросії до України: парадокси запізнілого націєтворення (2000), Дві України: реальні межі, віртуальні війни (2003), Сад Меттерніха (2008), Постколоніальний синдром. Спостереження (2011), Від «хаосу» до «стабільності»: хроніка авторитарної консолідації (2012). W Polsce wydawnictwo Universitas w Krakowie opublikowało jego książkę Od Małorosji do Ukrainy (2002), a wydawnictwo Kolegium Europy Wschodniej we Wrocławiu Dwie Ukrainy (2004), Ogród Metternicha (2010) i Ukraina. Syndrom postkolonialny (2015). Jego wiersze, eseje, opowiadania i felietony były drukowane m.in. na łamach „Akcentu”, „Czasu Kultury”, „Dekady Literackiej”, „Krasnogrudy”, „Kultury Enter”, „Literatury na Świecie”, „Twórczości”, „Tygodnika Powszechnego” i „Więzi”. Od połowy lat 90. był zapraszany jako stypendysta i jako visiting professor przez renomowane uczelnie amerykańskie (Columbia, Harvard, Stanford, Penn State, George Washington University), wykładał w Szwajcarii, Szwecji, Francji, Kanadzie, Włoszech, Niemczech, Austrii i na Węgrzech. Jest pracownikiem naukowym Instytutu Badań Politycznych i Narodowościowych Ukraińskiej Akademii Nauk oraz wykładowcą Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie i Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego. Kilkakrotnie otrzymywał nagrody za najlepszy artykuł roku, a Od Małorosji do Ukrainy i Dwie Ukrainy zdobyły tytuł „Książki roku”. Jest laureatem Nagrody Polcul Foundation za działania na rzecz dobrych stosunków ukraińsko-polskich (1998), polsko-ukraińskiej Nagrody Pojednania (2002) oraz Odznaki Honorowej „Bene Merito” Ministra Spraw Zagranicznych RP (2009), uhonorowano go również Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2016). W 2010 r. został wiceprezesem, a w 2014 prezesem ukraińskiego PEN Clubu. Przewodniczy jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus” oraz Nagrody im. Jurija Szewelowa przyznawanej przez ukraiński PEN Club za najlepszą eseistykę. Jego żona, Natałka Biłocerkiweć, jest cenioną poetką.


Jan Skiba z lewej odbiera medal z rąk prof. Jerzego Święcha. Fot. M. Trembecki

Jan Skiba z lewej odbiera medal z rąk prof. Jerzego Święcha. Fot. M. Trembecki

Jan Skiba – ur. 1955 w Lipowcu k. Panasówki. Ukończył Technikum Leśne w Biłgoraju (matura 1974). Absolwent Wydziału Prawa i Administracji UMCS (kierunek: administracja, magisterium: 1980). Od czasu ukończenia studiów pracuje w Urzędzie Gminy w Zwierzyńcu. W latach 1983-1987 był sekretarzem urzędu, później przez rok pełnił obowiązki naczelnika gminy. W tym czasie koordynował prace nad przygotowaniem wniosku o nadanie Zwierzyńcowi praw miejskich, co nastąpiło 1 stycznia 1990 r.
Od czerwca 1990 r. przez 3 kolejne kadencje był wybierany przez radę miasta i gminy na burmistrza Zwierzyńca. Od 2002 r. w czterech kolejnych wyborach bezpośrednich powierzano mu funkcję burmistrza (jest jedną z osób, które w Polsce najdłużej sprawują nieprzerwanie taką funkcję). W tym czasie wszystkie gospodarstwa w gminie uzyskały dostęp do wodociągu, a zdecydowana większość do sieci gazowej i kanalizacyjnej, ponadto utworzono m.in. zbiornik wodny na Wieprzu w Rudce i nową siedzibę domu kultury, wybudowano szkołę podstawową w Wywłoczce, nowy ratusz, budynek dla gimnazjum, oczyszczalnię ścieków, przywrócono historyczny kształt otoczeniu „kościoła na wodzie” – zrewitalizowano staw kościelny i kanał pałacowy „Zwierzyńczyka”, odtwarzając założenie wodno-parkowe z czasów baroku, przebudowano też wiele dróg gminnych i powiatowych oraz budynków szkolnych.
Jako burmistrz nadawał kształt Letniej Akademii Filmowej w Zwierzyńcu, która miała już 17 edycji. Patronował 7 wojewódzkim dorocznym świętom tradycji i kultury łowieckiej, licznym spotkaniom literackim, a także kilku edycjom powiatowych festiwali kultury ludowej. Nawiązał szeroką współpracę z gminami europejskimi (partnerzy z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Węgier i z Ukrainy). W 1999 r. Komisja Europejska przyznała Zwierzyńcowi Złotą Gwiazdę Partnerstwa.
Współpracując z prof. Istvanem Kovácsem i ówczesnym ambasadorem Węgier Ákosem Engelmayerem, doprowadził do upamiętnienia udziału oficerów węgierskich w bitwie pod Panasówką w okolicach Zwierzyńca – jednej z ostatnich ważnych bitew powstania styczniowego, w której poległ szef sztabu oddziału płk. Borelowskiego (Lelewela) węgierski major Edward Nyáry.
Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Złotym Medalem za Długoletnią Służbę, Złotym Znakiem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych, Złotym Medalem Pamiątkowym Prezydenta Republiki Węgierskiej, Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.


Irena Zofia Sławińska w towarzystwie Waldemara Michalskiego w redakcji Akcentu. Fot. arch.

Irena Zofia Sławińska w towarzystwie Waldemara Michalskiego w redakcji Akcentu.
Fot. arch.

Irena Zofia Sławińska – ur. 1913 w Wilnie, zm. 2004 w Warszawie. Teatrolożka, historyczka i teoretyczka literatury. Ukończyła Gimnazjum im. Elizy Orzeszkowej (matura 1930), polonistykę i romanistykę na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie (magisterium 1935 u prof. Manfreda Kridla). Pracowała jako nauczycielka w wileńskich szkołach średnich, w 1938 r. otrzymała stypendium Funduszu Kultury Narodowej na wyjazd do Paryża, gdzie kontynuowała studia na Sorbonie. W czasie II wojny światowej, za pierwszej okupacji radzieckiej, powróciła do pracy w szkołach w Kownie i Wilnie, a po wkroczeniu Niemców pracowała fizycznie, m.in. jako robotnica rolna. Prowadziła też tajne nauczanie w Wilnie i okolicach, działała w Armii Krajowej. Po wojnie wydostała się z Wilna i w latach 1945-1949 pracowała w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, uzyskując w 1946 r. stopień doktora. Wskutek czystki została usunięta z uczelni. Dzięki pomocy Marii Renaty Mayenowej, koleżanki z Wilna, znalazła chwilowe zatrudnienie w bibliotece Instytutu Badań Literackich jako pracownik techniczny. W 1950 r. otrzymała zaproszenie na Katolicki Uniwersytet Lubelski, gdzie uzyskała kolejne tytuły naukowe: w 1956 r. została profesorem nadzwyczajnym, a w 1969 r. profesorem zwyczajnym.
Po przyjęciu na KUL przez ćwierć wieku pełniła funkcję kierownika Katedry Teorii Literatury, a od 1975 r. kierowała Katedrą Dramatu i Teatru. W latach 1962-1964 piastowała funkcję Dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych KUL. Była członkinią Towarzystwa Naukowego KUL, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Komitetu Nauk o Literaturze PAN, Instytutu Badań Literackich PAN, Rady Naukowej Instytutu Sztuki PAN, Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” oraz wielu międzynarodowych towarzystw literaturoznawczych i teatrologicznych, m.in. FILLM (Międzynarodowa Federacja Literatury i Języka), FIRT (Fédération Internationale de Recherche Théâtrale), SIHCTOB (Societe Internationale d’Histoire Comparée du Théâtre, de l’Opera et du Ballet). Wykładała na wielu zagranicznych uniwersytetach: w Kanadzie (Montreal, 1957), USA (Brown University w Providence, University of Rhode Island, University of Illinois, 1968-1969), Belgii (Katolicki Uniwersytet w Louvain, 1971-1974), Szwajcarii (Fryburg, 1979). Po przejściu na emeryturę (1983/1984) aż do 1992 r. prowadziła w KUL wykłady, seminaria magisterskie i doktoranckie, organizowała sympozja, kontynuowała prace w projektach badawczych, tłumaczyła dramaty Paula Claudela i Oscara Miłosza. Pod jej kierunkiem powstało około 350 prac magisterskich, ponad 40 doktorskich, a 14 z jej doktorantów uzyskało habilitację.
Przez ponad pół wieku była blisko „Tygodnika Powszechnego”, zarówno jako członek zespołu redakcyjnego, jak i szerzej – tego środowiska. W 1978 r. podpisała deklarację niezależnego Towarzystwa Kursów Naukowych. W 1980 r. wygłosiła laudację na cześć Czesława Miłosza podczas wręczenia mu Nagrody Nobla, a rok później była promotorką doktoratu honoris causa KUL dla tego poety. Miała udział w powstaniu (1991) pod kierunkiem prof. Jerzego Kłoczowskiego w Lublinie Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej i do końca była w jego zespole.
Opublikowała blisko pół tysiąca prac naukowych, w tym 15 własnych książek (niektóre w językach francuskim i angielskim), np. Tragedia w epoce Młodej Polski (1948, monografia), Pięć studiów o Norwidzie (1949, współautorka), O komediach Norwida (1953), Sceniczny gest poety (1960), Myśl teatralna Młodej Polski (1966, antologia tekstów z epoki opatrzona komentarzem; redakcja i wstęp), Reżyserska ręka Norwida (1971), Współczesna refleksja o teatrze (1979, synteza), Le theatre dans pensee contemporaine. Anthropologie et theatre (1985), Odczytywanie dramatu (1988), Teatr w myśli współczesnej: ku antropologii teatru (1990), Szlakami moich wód (2004, wspomnienia).
Otrzymała m.in. następujące nagrody i odznaczenia: Nagrodę Towarzystwa Naukowego KUL im. Idziego Radziszewskiego (1986), Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku za prace nad dramatem i teatrem (1994), Nagrodę im. Ksawerego Pruszyńskiego przyznaną przez Polski Pen Club za twórczość eseistyczną i publicystyczną (1995), Ogólnopolską Nagrodę Literacką im. Franciszka Karpińskiego (1996), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1998), Złoty Krzyż Zasługi (1999), Nagrodę Literacką im. Bolesława Prusa w dziedzinie prozy za lata 1998-1999 (2000; ustanowiona przez lubelski oddział Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego, Urząd Miasta Lublina, Bibliotekę Uniwersytecką KUL i wydawnictwo Norbertinum) za książkę wspomnieniową Szlakami moich wód (2004).
Szczególne miejsce wśród jej zainteresowań zajmowały: dramat – zwłaszcza poetycki – oraz twórczość dramatyczna Cypriana Kamila Norwida i Paula Claudela. Nieraz podejmowała też refleksje nad literaturą religijną. Pasjonowała się teatrem, lubiła włóczęgę i pływanie, ceniła przyjaźń.


Fot. Jarosław Wach

Fot. Jarosław Wach

Konrad Sutarski – ur. 1934 w Poznaniu, od 1965 mieszka na Węgrzech. Inżynier mechanik (Politechnika Poznańska, 1958), doktor technicznych nauk rolniczych (Uniwersytet Nauk Rolniczych, Budapest–Gödöllő, 1969), konstruktor maszyn, m.in. do zbioru warzyw. Następnie dyplomata polski na Węgrzech (1990-1992), działacz polonijny i polityk narodowościowy, trzykrotny przewodniczący Ogólnokrajowego Samorządu Mniejszości Polskiej na Węgrzech (1995-1999 i 2001-2007), założyciel (1996) Forum Twórców Polonijnych na Węgrzech, inicjator (1998) oraz dyrektor (do 2013) Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii (i dwóch filii tego muzeum poza Budapesztem). Twórca telewizyjnych filmów dokumentalnych i artystycznych (w tym średniometrażowych filmów o Katyniu, A. Wajdzie, K. Pendereckim, Cz. Miłoszu). Redaktor naczelny miesięcznika „Polonia Węgierska” (2009-2011). Poeta, współzałożyciel poznańskiej grupy literackiej „Wierzbak” (1956), organizatora pierwszych w historii literatury polskiej ogólnokrajowych festiwali poezji (w latach 1957-1962). Autor tomów poetyckich: Skraj ruchu (1960), Wyprawa na pole nieudeptane (1975), Konrad Sutarski versei (wybór, 1976), Zgęstniałe powietrze (1984), Z dala od najważniejszych dróg – Távol a legfontosabb utaktól (wybór, 1993), Na podwójnej ziemiKettős hazában (wybór, 2005), Obawy i nadzieja – Aggodalom és remény (eseje i wiersze, 2010), Ha úgy tudnánk… (2014), Jakkolwiek już późno (2015); szeregu wyborów wierszy z języka węgierskiego (wśród nich trzech antologii węgierskiej poezji krajowej i zagranicznej); historycznych książek eseistycznych: „Megőrzésre átvéve” (Przejęte w opiekę – o polskich regionach Spisza i Orawy, 2009), „Az én Katyńom – Mój Katyń (2010), Közös történelmi fények (Światła wspólnej historii, 2014), Dzieje Polski z węgierskimi powiązaniami (2015), Polska i Węgry jako przedmurze chrześcijańskiej Europy w dawnych wiekach i dziś (2016), Powiększanie ojczyzny – A haza kiterjesztése (2016) i dwóch wyborów pism o węgierskiej Polonii (2004, 2012). Jego utwory znajdują się m.in. w antologii Współcześni poeci polscy (1997) i w almanachu Wiek Wierzbaka (2007). Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i Związku Pisarzy Węgierskich. W 1992 r. otrzymał prestiżową nagrodę im. G. Bethlena, a w 2005 r. został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP. W 2013 r. prowadzone przez niego muzeum wyróżniono węgierską Państwową Nagrodą Narodowościową. Jego żona jest Węgierką.


Jerzy Święch

Fot. Maciej Kordas

Jerzy Święch – ur. 1939 w Hoczwi. Profesor zwyczajny, b. kierownik Zakładu Literatury Współczesnej w Instytucie Filologii Polskiej UMCS, obecnie na emeryturze. Członek Towarzystwa Naukowego KUL, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, Committee for Translation Studies (1979-1984), Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN (od 1981 r.), Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN (od 1981 r.), Zarządu Głównego Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza (1989-1995), Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza w Lublinie (wiceprezes w l. 1971-1989), Komitetu Głównego Olimpiady Polonistycznej (od 1985 r.). Visiting professor: University of Minnesota, Minneapolis USA (1991), University of Wisconsin-Milwaukee, USA (1997). Zajmuje się głównie literaturą okresu II wojny światowej, a także literaturą na emigracji oraz historią i teorią przekładu artystycznego. Autor ponad 120 prac naukowych, ogłaszanych również za granicą, w tym książek: Okupacja a stereotypy. Studium z dziejów poezji konspiracyjnej 1939-1945 (1977), Pieśń niepodległa. Model poezji konspiracyjnej 1939-1945 (1982), La poésie polonaise du temps de la guerre 1939-1945 (1987), Wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Interpretacje (1991), Literatura polska w latach II wojny światowej (1997; najważniejsza w polskim piśmiennictwie monografia tego okresu, kilkakrotnie wznawiana), Poeci i wojna. Rozprawy i szkice (2000), Nowoczesność. Szkice o literaturze polskiej XX wieku (2006) oraz prac edytorskich, m.in. wyboru poezji Baczyńskiego w serii Biblioteki Narodowej (1989, 1998, 2007) i pierwszego po wojnie w Polsce tomu wierszy Józefa Łobodowskiego List do kraju (1989). Przewodniczący komitetu redakcyjnego Pism zebranych Józefa Czechowicza (t. I-IX, 2005-2013). Redaktor publikacji zbiorowych, m.in. Modele świata i człowieka. Szkice o powieści współczesnej (1985), Literatura a wyobcowanie (1990), Świadectwa i powroty nieludzkiego czasu (1990). Współzałożyciel i przewodniczący Rady Programowej Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”. Laureat nagród, m.in. Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1979), Ministra Edukacji Narodowej (1997), Fundacji im. Turzańskich (Toronto, 1998); odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent”, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Żona Irena Głowacka-Święch (lekarz-okulista), córka Anna Święch-Zubilewicz (dr hab. n. med. okulista), syn Andrzej Święch (mgr anglista), wnuki: Katarzyna, Maciej, Barbara.

Jerzy Święch o swej drodze naukowej:

Kiedy sięgam pamięcią do początku swoich zainteresowań, które w przyszłości miały się skonkretyzować w sposób o wiele bardziej stanowczy, nie mogę pominąć okresu moich studiów na polonistyce Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, a było to w latach 1956-1961, kiedy to pod okiem moich ówczesnych mistrzów próbowałem stawiać pierwsze i – jak mi się zdawało – samodzielne kroki, publikując w latach 1959-1960 swoje prace na łamach studenckiego pisma „Językoznawca”. Okazało się rychło, że predyspozycje kierują mnie raczej ku innej dyscyplinie niż językoznawstwo (choć szkole tej wiele zawdzięczam), mianowicie teorii, a potem już niemal wyłącznie historii literatury, odbywało się to w takim porządku, w jakim dziedziny te wymieniam. Pierwsze bowiem moje, już niestudenckie prace dotyczyły dość wąskiej specjalności, jaką była wersologia, czyli nauka o wierszu polskim, w czym upatruję wpływ dość wczesnych i – jak się okazało – owocnych kontaktów z Instytutem Badań Literackich PAN. Instytucji tej, z którą przez wiele lat miałem żywy kontakt, bezwzględnie dużo zawdzięczam. W 1969 r. obroniłem rozprawę doktorską poświęconą mało znanej poetce i tłumaczce okresu Młodej Polski Zofii Trzeszczkowskiej, używającej męskiego pseudonimu „Adam M-ski”. Rolę promotora w przewodzie odegrała profesor Janina Garbaczowska, której osoby nie mogę tu pominąć, gdyż to właśnie jej zawdzięczam zatrudnienie mnie na stanowisku asystenta w ówczesnej Katedrze Historii Literatury Polskiej UMCS w roku 1961. Dziedzinę tłumaczeń na wiele lat porzuciłem, oddając się zupełnie innej tematyce, co nie znaczy, że opuściłem ją całkowicie, o czym przypomniała mi najnowsza antologia Polska myśl przekładoznawcza (2013), przedrukowując jeden z moich dawnych tekstów wraz z bibliografią moich publikacji translatorskich. Obecnie wróciłem do przekładów, pracując nad książką o tłumaczeniach poezji francuskiej XIX i XX w Polsce.
Od początku lat 70. zabrałem się do pracy nad literaturą polską w latach II wojny światowej, początkowo nad twórczością konspiracyjną w kraju, by następnie zająć się ogromnym i niezbadanym terenem działalności literackiej na uchodźctwie w latach 1939-1945. Praca ta pochłonęła mi wiele lat, przynosząc sukcesy, których ocena nie do mnie należy, ale też i wymierne skutki w postaci licznych publikacji naukowych, w tym pięciu książek: Okupacja a stereotypy. Studium z dziejów poezji konspiracyjnej 1939-1945 (Lublin 1977, rozprawa habilitacyjna), Pieśń niepodległa. Model poezji konspiracyjnej 1939-1945 (PWN Warszawa 1982), Wiersze Krzysztofa Baczyńskiego (WSiP Warszawa 1991), Literatura polska w latach II wojny światowej (PWN Warszawa 1997), Poeci i wojna. Rozprawy i szkice (PWN Warszawa 2000). W przypadku Literatury polskiej w latach II wojny światowej mogę bez fałszywej skromności powiedzieć o sukcesie, gdyż ten pierwszy, wydany w prestiżowej PWN-owskiej serii Wielka Historia Literatury Polskiej podręcznik akademicki, liczący blisko 600 stron, doczekał się do chwili obecnej aż sześciu kolejnych wydań oraz dwóch dodruków. Z pewnością nie mógłbym tego dzieła napisać, gdyby nie pomoc udzielona mi przez zagraniczne fundacje, które pozwoliły na prowadzenie badań za granicą w latach 1986, 1990 i 1991. Poza tą dziedziną, która stała się moją specjalnością, ogłaszałem też prace z zakresu teorii przekładu artystycznego i dziejów literatury polskiej na emigracji, te drugie w czasie, kiedy temat należał jeszcze do zastrzeżonych przez władze. W sumie mój dorobek naukowy obejmuje sto kilkadziesiąt publikacji, ogłaszanych drukiem w kraju i zagranicą.
W swojej karierze akademickiej poza uzyskiwaniem kolejnych stopni naukowych mam do odnotowania funkcje kierownika Zakładu Literatury Współczesnej, którą pełniłem nieprzerwanie od 1978 do 2011 r. oraz dyrektora Instytutu Filologii Polskiej UMCS w latach 1980-1986. Od 1993 do 2012 r. byłem kierownikiem studiów doktoranckich filologii polskiej UMCS. W latach 1981-1989 prowadziłem wykłady z literatury współczesnej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, utrzymując zresztą stale kontakty naukowe i personalne z tą uczelnią. Wcześnie też udało mi się wejść w kontakt ze środowiskami polonistycznymi w kraju, występując na licznych konferencjach, biorąc udział w przewodach doktorskich (do dziś ponad 40) i habilitacyjnych (ponad 80) i postępowaniach o nadanie tytułu profesora (50), a także uczestnicząc od wielu lat w Radzie Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN oraz Komitecie Nauki o Literaturze Polskiej PAN. Byłem trzykrotnie współorganizatorem (obok IBL PAN) Konferencji Teoretycznoliterackich, jednych z najbardziej prestiżowych imprez naukowych w kraju. Od 1994 r. zasiadam w Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych. W latach 1995-1996 byłem przewodniczącym Sekcji Nauk o Literaturze, Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej KBN. Stosunkowo też wcześnie, mimo niesprzyjających warunków zewnętrznych, nawiązałem kontakty ze środowiskami zagranicznymi, biorąc od 1962 r. udział w konferencjach, zjazdach i sympozjach naukowych we Francji, Włoszech, Belgii, Czechosłowacji, na Węgrzech. Dwukrotnie prowadziłem zajęcia na uniwersytetach w USA jako visiting professor. Jestem (lub byłem) członkiem krajowych i zagranicznych towarzystw naukowych. Najwyżej jednak, gdy idzie o zagranicę, cenię sobie kontakty personalne. Stosunkowo wcześnie, bo tuż po doktoracie, powierzono mi prowadzenie seminariów magisterskich, lecz nie jestem w stanie dokładnie podać, ilu absolwentów polonistyki wyszło z dyplomem magistra z mojego seminarium, szacuję, że było to kilkaset osób. Do chwili obecnej wydoktoryzowałem 16 osób, a byli to zarówno moi asystenci z Zakładu, doktoranci ze studiów doktoranckich, jak i osoby spoza uniwersytetu. Byłem nadto promotorem w przewodach doktorskich honoris causa Tomasa Venclovy (1991) i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (1997), a w pięciu takich przewodach występowałem w roli recenzenta (m.in. Jerzego Giedroycia).


Fot. Jerzy Kutnik

Fot. Jerzy Kutnik

Bogusław Wróblewski – ur. 1955 w Lubartowie. Absolwent polonistyki na UMCS, gdzie obecnie pracuje w Zakładzie Dziennikarstwa na Wydziale Politologii. Doktorat w 1986 r. pod kierunkiem prof. Jerzego Święcha. Założyciel (1980) i redaktor naczelny „Akcentu”. Debiutował w 1973 r. wierszem w „Kamenie”. Jest m.in. autorem zbioru szkiców pt. Wydziedziczenie i kompleksy (1986), rozprawy Die Problematik Ostmitteleuropas in literarischen Zeitschriften in Polen (1996), krytycznej edycji Wierszy zebranych Zbigniewa Chałki (1997) i Wacława Oszajcy (2003), almanachu Zaułek poetów (2005), współredaktorem Pism Danuty Mostwin (2003), pracy zbiorowej na temat Isaaca B. Singera (2005), księgi dedykowanej profesorowi Jerzemu Święchowi pt. Słowa i metody (2009), a także autorem około stu publikacji w pracach zbiorowych i czasopismach (również w Niemczech, USA, na Ukrainie i na Węgrzech). Opracował tom szkiców o pisarstwie Ryszarda Kapuścińskiego pt. Życie jest z przenikania (PIW, 2008). Współautor monografii twórczości wychodźców z Europy Środkowej Exile and Return of Writers from East-Central Europe. A Compendium (Verlag de Gruyter, Berlin – New York 2009). Ostatnio dla serii Biblioteka „Akcentu” przygotował antologie Lublin – miasto poetów (2012 i 2013) oraz Jeszcze bliżej. Antologia nowej liryki węgierskiej (2013). Tłumaczył poezję z niemieckiego i rosyjskiego (piosenki Włodzimierza Wysockiego). Współzałożyciel Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (1994), członek jej Rady Programowej oraz prezes Zarządu. Pomysłodawca i koordynator wieloletnich projektów realizowanych przez „Akcent” i Wschodnią Fundację Kultury, m.in. „Na pograniczu narodów i kultur”, „Twórcy za granicą. Polskie rodowody, polskie znaki zapytania”, „Czytanie Ukrainy”. W latach 1998-2005 członek Rady Programowej Polskiego Radia S.A. w Warszawie. W latach 2002-2005 członek rady nadzorczej Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych. Od 2011 r. wiceprzewodniczący, a od 2014 r. do lutego 2016 r. przewodniczący, rady nadzorczej Radia Lublin S.A. Laureat m.in. Nagrody Fundacji Polcul (2006) i Nagrody Miasta Lublin za całokształt osiągnięć w dziedzinie kultury (2010); honorowy obywatel miasta Zwierzyniec; odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2005), medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” (2010), Medalem Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2010) i Medalem Komisji Edukacji Narodowej (2012). Żona Małgorzata (chemik), synowie Krzysztof i Grzegorz, wnuczki Nina, Nadia i Laura. Mieszka w Lublinie. Zakochany w Roztoczu, gdzie ma dom między Szczebrzeszynem a Zwierzyńcem.


Bohdan Zadura

Fot. Ihor Feciak

 

Bohdan Zadura – ur. 1945 w Puławach. Poeta, prozaik, krytyk literacki, tłumacz liryki anglojęzycznej, węgierskiej, ukraińskiej, białoruskiej i rosyjskiej. Autor tomów poetyckich: W krajobrazie z amfor (1968), Więzień i krotochwila (inedita sprzed 1970; 2001), Podróż morska (1971), Pożegnanie Ostendy (1974), Małe muzea (1977), Zejście na ląd (1983), Starzy znajomi (1986), Prześwietlone zdjęcia (1990), Cisza (1994, 1996), Noc poetów. Warszawa pisarzy (1998), Kaszel w lipcu (2000), Poematy (2001), Ptasia grypa (2002), Stąd (2002), Kopiec kreta (2004), Kwestia czasu (ukazał się w 3. tomie wierszy zebranych, 2006), Wszystko (2008), Nocne życie (2010), Zmartwychwstanie ptaszka (wiersze i sny) (2012), Kropka nad i (2014); powieści: Lata spokojnego słońca (1968, 1984, 2012), A żeby ci nie było żal (1971, 1984), Lit (1997), zbiorów opowiadań Patrycja i chart afgański (1976), Do zobaczenia w Rzymie (1980), Striptease (pierwodruk w utworach zebranych, 2005); książek krytycznoliterackich: Radość czytania (1980), Tadeusz Nowak (1981), Daj mu tam, gdzie go nie ma (1996), Między wierszami (2002). Autor napisanego wspólnie z Jerzym Leszczyńskim scenariusza Rzecz o Fauście inspirowanego Księgą Fausta D. J. Enrighta (spektakl wystawiony przez Lubelski Teatr Wizji i Ruchu w 1985 r.).
Przez 25 lat (od 1980) był współredaktorem kwartalnika literackiego „Akcent”; współzałożyciel i wiceprezes zarządu Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (od 1994) oraz członek jej Rady Programowej. Wcześniej, po studiach filozoficznych na Uniwersytecie Warszawskim pracował w muzeum w Kazimierzu Dolnym (1970-1977) i był kierownikiem literackim lubelskiego Teatru Wizji i Ruchu (1977-1987). Od 1988 r. kierownik Działu Prozy miesięcznika „Twórczość”, a od jesieni 2004 r. redaktor naczelny. Ponadto współredaktor wydawnictw „Teka Puławska” i „Studia Puławskie”, członek Komisji Literackiej programu promocji literatury współczesnej Fundacji Kultury, Rady Redakcyjnej serii „Nowa Proza Polska”, Społecznej Rady Programowej Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, Klubu „Regionów” oraz przewodniczący społecznej rady programowej Lubelskiego Studia Teatralnego. Projektodawca serii wyborów wierszy polskich poetów XX w., wydawanej przez Wydawnictwo Lubelskie; sam zrobił na jej potrzeby wybory liryków Józefa Czechowicza (1982, 1988), Bolesława Leśmiana (1982, 1989, 1998), Leopolda Staffa (1986, 1988) i Jarosława Iwaszkiewicza (1989), a poza tą serią Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (1994), Marii Jasnorzewskiej Pawlikowskiej (1997) i Tadeusza Nowaka (2011).
W latach 2005-2006 ukazały się we Wrocławiu w trzech tomach wiersze zebrane Bohdana Zadury, w dwóch tomach proza oraz dwa tomy szkiców, recenzji i felietonów (2007). Natomiast w 2012 r. w Poznaniu ogłoszony został obszerny tom jego Wierszy wybranych. Tamże w 2013 r. ukazała się książka W wierszu i między wierszami. Szkice o twórczości Bohdana Zadury, zbiór różnorodnych interpretacji zaprezentowanych podczas sesji poświęconej twórczości Zadury zorganizowanej przez Zakład Poetyki i Krytyki Literackiej Instytutu Filologii Polskiej UAM. Wcześniej, w 2008 r. wyszła książka Jarosława Borowca Zadura. Ścieżka wiersza, a w 2011 r. Klasyk na luzie. Rozmowy z Bohdanem Zadurą. Na podstawie jego utworów Andrzej Piszczatowski zrealizował słuchowiska Małe kraje jak małe muzea i Nie licz na sny, a Maria Brzezińska słuchowisko Świat nie jest dobry na serce, wyróżnione nagrodą za reżyserię w Sopocie (2015). W 1996 r. powstał film dokumentalny Aleksandra Kuca Poezja współczesna: Bohdana Zadury rozmowa z ciszą. W 2005 r. ukazała się płyta Usta Czasu, na której Bohdan Zadura czyta swoje wiersze, a część z nich śpiewają Sylwia Lasok, Dorota Buśko, Aleksandra Legieć, Renata Dziewięcka, Paulina Sykut. Wydane ostatnio zbiory jego przekładów z ukraińskiego to: antologia Wiersze zawsze są wolne (2004, 2007), Piosenki dla martwego koguta Jurija Andruchowycza (2005, 2007), Historia kultury początku stulecia Serhija Żadana (2005), Jogging oraz Historie ważne i nieważne Andrija Bondara (2005, 2011), 34 wiersze o Nowym Jorku i nie tylko, Nitka, Dubno, koło Leżajska (wiersze i eseje) Wasyla Machny (2005, 2011, 2012), Ruchomy ogień Ostapa Sływynskiego (2009), Róża i nóż Natałki Biłocerkiweć (2009) oraz tom opowiadań Killer Andrija Lubki (2013) i Powieść o ojczyźnie Dzwinki Matijasz (2014). W 2010 r. opublikowany został tom Węgierskie lato. Przekłady z poetów węgierskich, a w 2014 r. Tragedii człowieka Imre Madácha. Z angielskiego przetłumaczył m.in. tom wierszy D. J. Enrighta Księga Fausta (1984), wybory liryki Tony’ego Harrisona Kumkwat dla Johna Keatsa (1990) i Sztuka i zagłada (1998), wiersze Johna Asbery’ego oraz powieści D. J. Enrighta Rok akademicki (1997) i Johna Mc Gaherna Pornograf (2001). Był autorem wyboru No i wiesz (1993), zawierającego przekłady Piotra Sommera, Andrzeja Sosnowskiego i jego własne, oraz wyboru wierszy Johna Guzlowskiego Język mułów i inne wiersze (2002), a także jednym z tłumaczy (razem z Andrzejem Sosnowskim i Marcinem Sendeckim) Trzech poematów Jamesa Schulyera (2012). Laureat licznych nagród literackich, m.in. Peleryny za najlepszy poetycki debiut roku (1969), Pegaza za przekłady poetyckie (1985), im. Józefa Czechowicza (1975, 1991, 2010), im. Bolesława Prusa (1981), Funduszu Literatury (1989), im. Stanisława Piętaka (1994), Fundacji Promocji Spraw Słowiańskich Ex oriente lux (2002), Prezydenta Puław (2009), festiwalu poetyckiego Kijowskie Laury (2010), Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii książka roku (2011), węgierskiej Nagrody im. Gábora Bethlena (2013). Otrzymał także wiele odznaczeń, np.: „Szocialista Kúlturáért” (1979), „Zasłużony Działacz Kultury” (1979), „Za Zasługi dla Lubelszczyzny” (1985), „Za Zasługi dla Puław” (1986), Złoty Krzyż Zasługi (1990), Krzyż Rycerski Orderu Republiki Węgierskiej (2001), Medal Wschodniej Fundacji Kultury „Akcent” (2002), statuetka Sybilla (2005), „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (2009), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2005); Honorowy Obywatel Puław (2010). Żona Zdzisława, syn Marek. Mieszka w Puławach.